Bứt phá nuôi biển công nghiệp: Định hình không gian biển

Bức tranh khai thác không gian biển để phát triển nuôi trồng thủy sản của tỉnh Quảng Ninh đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, từ phương thức nuôi trồng tự phát, manh mún sang mô hình công nghiệp hiện đại và bền vững. Thành công này là kết quả của một chiến lược tổng thể, trong đó quy hoạch không gian đồng bộ, chuyển đổi vật liệu bền vững và minh bạch thủ tục hành chính là ba trụ cột cốt lõi tạo nên sức bật mới.

Mô hình nuôi hàu kết hợp du lịch gần khu nuôi trồng tại đảo Tây Hoi, Vân Đồn. Ảnh: Cường Vũ. 

Quy hoạch rõ ràng, tránh chồng lấn​

Điểm sáng đầu tiên phải kể đến là tư duy quy hoạch không gian biển bài bản và khoa học của tỉnh Quảng Ninh. Thay vì để ngư dân tự ý cắm cọc, vây bè như trước đây, tỉnh đã hoàn thành việc tích hợp quy hoạch nuôi trồng thủy sản vào Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với tổng diện tích khu vực biển dành cho nuôi trồng lên đến hơn 45.000 ha. 

Việc cụ thể hóa các vùng nuôi thành từng "lô, thửa" tại các địa phương trọng điểm như Vân Đồn, Quảng Yên, Cẩm Phả, Quảng Hà hay Cô Tô đã giúp giải quyết được tình trạng chồng lấn với các luồng hàng hải hay vùng di sản. Sự phân định rõ ràng giữa vùng nuôi ven bờ trong phạm vi 3 hải lý dành cho sinh kế nhân dân và các vùng khơi xa cho doanh nghiệp lớn đã tạo ra một hệ sinh thái sản xuất có trật tự, đảm bảo sức tải môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

Song song với việc tổ chức lại không gian, cuộc "cách mạng" về vật liệu nuôi biển đã và đang diễn ra rầm rộ trên khắp các mặt vịnh. Quảng Ninh đi đầu cả nước trong việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật địa phương về vật liệu nổi, quyết liệt thay thế phao xốp gây ô nhiễm bằng nhựa HDPE bền vững. Những cánh đồng phao nổi HDPE đen đặc trưng giờ đây không chỉ là biểu tượng của công nghệ mà còn là "lá chắn" bảo vệ môi trường biển.

Khu nuôi hàu của BIM Foods trên vịnh Bái Tử Long, sử dụng phao nuôi hàu PE hạn chế gây hại đến môi trường. Ảnh: BIM Group.

Quảng Ninh quy hoạch trên 45.000 ha diện tích nuôi biển. Đến 2925, toàn tỉnh đã giao gần 4.000 ha cho 33 tổ chức và 754 cá nhân để thực hiện nuôi trồng thủy sản.

Vật liệu HDPE với đặc tính chịu lực, kháng mặn và tuổi thọ lên tới hàng chục năm đã chứng minh được giá trị thực tế sau những cơn bão lớn, giúp ngư dân giảm thiểu rủi ro thiên tai và tự tin đầu tư thâm canh quy mô lớn. Việc chuyển đổi phao xốp thành nhựa HDPE không chỉ giúp nâng cao chất lượng thủy hải sản, dễ dàng truy xuất nguồn gốc mà còn là chìa khóa để Quảng Ninh hướng tới các chứng chỉ quốc tế khắt khe, mở đường cho xuất khẩu chính ngạch.

Ông Đỗ Đình Minh, Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư (Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh) cho biết: Các cơ quan chức năng đã tổ chức điều tra khảo sát, đánh giá hiện trạng sử dụng và quản lý các vật liệu làm phao nổi trong nuôi trồng thủy sản lợ, mặn; nghiên cứu đánh giá tác động môi trường của các vật liệu sử dụng làm phao nổi và các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của vật liệu sử dụng làm phao nổi đang được sử dụng trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh đó, tham khảo các tiêu chí về độ bền của vật liệu được tổng hợp theo các tài liệu của Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO 2015) và các tài liệu có liên quan; các tiêu chuẩn Việt Nam liên quan đến các phép thử xác định độ bền của vật liệu.

Để bảo đảm chất lượng vật liệu thay thế, Sở cũng đã thẩm định, tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy của 27 đơn vị sản xuất, cung ứng phao nhựa. Danh sách này được công khai rộng rãi trên các phương tiện truyền thông để người dân tiếp cận, tránh mua phải hàng kém chất lượng. Những đơn vị vi phạm quy định, cung ứng hàng không đạt chuẩn đã bị thu hồi giấy phép và xử lý nghiêm. Nhờ đó, nhiều địa phương vốn là điểm nóng về phao xốp trong nuôi trồng thủy sản giờ đã cơ bản thay thế sang các vật liệu thân thiện với môi trường.

Cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà 

​Đặc biệt, "nút thắt" lớn nhất về pháp lý dần được tháo gỡ nhờ sự minh bạch và quyết liệt trong thủ tục giao mặt nước. Tỉnh Quảng Ninh đã đẩy mạnh cải cách hành chính, số hóa hệ thống bản đồ quy hoạch để các tổ chức, cá nhân tiếp cận thông tin và thực hiện hồ sơ trực tuyến. Đến nay, hàng nghìn ha mặt biển đã được giao cho các hợp tác xã và doanh nghiệp với thời hạn sử dụng lâu dài, có những dự án tại Vân Đồn được giao quyền sử dụng biển đến năm 2050. Tại các khu vực như Cô Tô, tỉnh cũng đang khơi thông thủ tục để đón các dự án nuôi biển quy mô lớn với diện tích trên 200 ha, áp dụng công nghệ cao.

"Sự minh bạch đã tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư, giúp họ yên tâm an cư lạc nghiệp trên biển, sẵn sàng đổ vốn vào những mô hình nuôi biển công nghiệp giá trị cao như cá song, hàu đại dương hay rong biển", ông Nguyễn Văn Thành, một hộ nuôi biển "tầm cỡ" tại đảo Thắng Lợi, Vân Đồn chia sẻ.

Gia đình ông Đắc ở Vân Đồn cho thu hoạch lứa hàu đầu tiên kể từ khi được giao khu vực biển. Ảnh: Cường Vũ. 

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ninh khẳng định rằng việc giao mặt biển không đơn thuần là cấp phép sử dụng diện tích mặt nước, mà là chìa khóa để quản lý tài nguyên biển một cách khoa học và minh bạch. Theo quan điểm chỉ đạo của Thường trực Tỉnh ủy, chính quyền các địa phương phải coi việc hỗ trợ ngư dân hoàn thiện thủ tục giao biển là nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế biển.

Tại các cuộc họp điều hành gần đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Công nhấn mạnh mục tiêu trong năm 2026 là giải quyết 100% hồ sơ đủ điều kiện, đồng thời rút ngắn tối thiểu 20% thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Ông Công khẳng định quan điểm: "Ưu tiên giao biển cho những ngư dân sinh sống chủ yếu bằng nghề nuôi trồng, đồng thời yêu cầu các địa phương phải bám sát quy hoạch, đảm bảo phát triển bền vững, hài hòa lợi ích giữa kinh tế biển và bảo vệ môi trường".

Lãnh đạo tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu các sở, ngành liên quan cần tiếp tục rà soát, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà, đảm bảo mỗi diện tích mặt biển được giao đều phải đi kèm với cam kết bảo vệ môi trường và tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch chung của tỉnh, nhằm tạo ra sự hài hòa giữa khai thác kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái biển. 

Thể tích lồng nuôi cả nước đạt 9,7 triệu m³, tốc độ tăng trưởng bình quân 8,7%/năm; sản lượng nuôi biển đạt 832 nghìn tấn, tốc độ tăng trưởng bình quân là 8,52%/năm, gần gấp đôi so với tốc độ tăng trưởng sản lượng nuôi trồng thủy sản cùng giai đoạn (4,8%/năm). Nuôi biển tập trung ở các địa phương có điều kiện thuận lợi như Quảng Ninh, Hải Phòng, Phú Yên (nay là Đăk Lăk ), Khánh Hòa, Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là Thành phố Hồ Chí Minh), Kiên Giang (nay là An Giang).