Chuyển đổi sinh kế cho ngư dân: [Bài 3] Từ khai thác sang nuôi biển

Rẽ hướng kịp thời

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng, hiện địa phương có 2.326 tàu cá có chiều dài từ 6 m đến dưới 12 m, chủ yếu hoạt động khai thác hải sản vùng ven bờ, chiếm khoảng 56,4% tổng số tàu cá toàn thành phố. Việc khai thác kéo dài với mật độ cao trong nhiều năm đã khiến nguồn lợi thủy sản ven bờ ngày càng suy giảm, sản lượng đánh bắt thấp, chi phí tăng cao, sinh kế của ngư dân vì thế cũng gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, chuyển hướng từ khai thác sang nuôi biển được Đà Nẵng xác định là xu thế tất yếu, phù hợp với điều kiện thực tiễn của đại đa số ngư dân ven bờ.

So với nghề khai thác truyền thống phụ thuộc nhiều vào thời tiết và nguồn lợi tự nhiên, nuôi trồng thủy sản ven biển cho phép người dân chủ động hơn về sản lượng, chất lượng sản phẩm và đầu ra. Đồng thời, nếu được tổ chức bài bản, nuôi biển không chỉ giảm áp lực lên hệ sinh thái biển mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định, bền vững.

Tại vùng biển Cửa Đại (phường Hội An Đông), ông Trương Minh Nghĩa là một trong những hộ tiên phong phát triển nuôi cá lồng bè quy mô lớn. 4 năm nay, gia đình ông đầu tư hơn 50 lồng bè, nuôi các đối tượng có giá trị kinh tế cao như: cá bớp, cá dìa, cá chim vây vàng - những loài dễ nuôi, phù hợp với điều kiện môi trường biển Cửa Đại và được thị trường ưa chuộng. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, lựa chọn con giống chất lượng, mỗi năm ông Nghĩa thu lãi khoảng 600-700 triệu đồng.

Ông Nghĩa chia sẻ, gia đình có truyền thống nhiều đời gắn bó với nghề đi biển. Tuy nhiên những năm gần đây sản lượng cá đánh bắt ngày càng giảm, hiệu quả không còn như trước. Từ đó, ông quyết định chuyển hướng đầu tư sang nuôi trồng thủy sản trên biển. Theo ông, yếu tố quyết định thành công là sử dụng con giống đã được kiểm dịch, đảm bảo môi trường nước sạch và nguồn thức ăn đạt chất lượng. Nhờ vậy, cá sinh trưởng nhanh, ít dịch bệnh, tỷ lệ hao hụt thấp.

“Nuôi cá chim vây vàng, cá bớp trong lồng bè mỗi năm một vụ, thời gian nuôi kéo dài khoảng 6-7 tháng. Tôi thường bắt đầu thả giống từ đầu năm và thu hoạch vào khoảng tháng 6-7. Hiện sản phẩm được doanh nghiệp thu mua xuất khẩu nên đầu ra khá ổn định,” ông Nghĩa cho biết.

Nhiều mô hình nuôi nhuyễn thể cũng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Tại xã đảo Tam Hải, anh Phạm Ngọc Cứ là một trong những hộ đi đầu trong nuôi hàu thương phẩm. Anh Cứ cùng bà con triển khai mô hình nuôi hàu bằng bè dây, vừa tiết kiệm chi phí, vừa tăng độ bền và an toàn. 

Theo anh Cứ, bè dây được cố định bằng hệ thống cọc tre, dây cước và phao nổi, giúp bè linh hoạt theo mực nước triều nhưng vẫn đảm bảo hàu không bị thất thoát. Hàu nuôi sau khoảng 4 tháng có thể thu hoạch. Nếu thời tiết thuận lợi, mỗi năm nuôi được 2 vụ. Tùy theo kích cỡ, hàu được thu mua tại chỗ với giá khoảng 30.000 đồng/kg.

Riêng trong năm 2025, gia đình anh Phạm Ngọc Cứ thu hoạch khoảng 20 tấn hàu thương phẩm, mang về doanh thu xấp xỉ 700 triệu đồng, cho thấy tiềm năng lớn từ hướng phát triển nuôi biển bền vững.

Từng bước hiện đại hóa nghề

Phó Chủ tịch UBND xã đảo Tam Hải Nguyễn Tấn Hùng cho biết, bên cạnh duy trì các nghề khai thác hải sản xa bờ, địa phương đang đẩy mạnh phát triển mô hình nuôi trồng thủy sản trong lồng bè, tập trung vào các đối tượng có giá trị kinh tế cao và phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

“Hiện toàn xã có 225 hồ nuôi tôm, lồng nuôi cá chim vây vàng, cá bớp và hàu, với tổng diện tích hơn 150 ha mặt nước, thu hút trên 220 hộ dân tham gia. Đây được xem là hướng đi chủ lực trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương”, ông Hùng khẳng định.

Thực tế cho thấy, nuôi biển không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân mà còn góp phần giảm áp lực khai thác tự nhiên, bảo vệ nguồn lợi và môi trường sinh thái biển. Tuy nhiên, do hạn chế về vốn, nhiều hộ dân chưa thể đầu tư hệ thống lồng bè kiên cố, dẫn đến nguy cơ thiệt hại lớn khi gặp bão lũ, sóng gió. Ngư dân địa phương bày tỏ mong muốn Nhà nước quan tâm hỗ trợ đầu tư lồng bè HDPE có độ bền cao, phù hợp với điều kiện biển khơi, nhằm giảm rủi ro và bảo đảm sản xuất lâu dài.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Nam Hưng cho rằng, với đường bờ biển dài hơn 200 km, Đà Nẵng có tiềm năng lớn phát triển nuôi biển. Độ mặn nước biển cao, ổn định quanh năm là môi trường lý tưởng cho nhiều loài hải sản giá trị như cá bớp, cá chẽm, cá mú, cá chim vây vàng, các loài nhuyễn thể và hàu Thái Bình Dương. Nếu được quy hoạch đồng bộ nghề nuôi trồng thủy sản trên biển sẽ mở ra nhiều triển vọng trong việc hướng đến chuỗi sản xuất và cung ứng hàng hóa quy mô lớn và bền vững.

“Đây không chỉ là giải pháp sinh kế bền vững, bảo vệ môi trường sinh thái mà còn là nội dung quan trọng trong nỗ lực chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), góp phần cùng cả nước thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu, hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” thủy sản và xây dựng nghề cá có trách nhiệm”, ông Hưng cho biết

Lãnh đạo thành phố đã yêu cầu ngành nông nghiệp và môi trường chủ động tham mưu, đề xuất các giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy phát triển nghề nuôi biển theo hướng sâu rộng, bền vững. Trước mắt, cần khuyến khích và hỗ trợ người dân đầu tư lồng bè bằng vật liệu HDPE có khả năng chống chịu sóng to, gió lớn; đồng thời từng bước hình thành các mô hình nuôi biển xa bờ, giảm dần khai thác ven bờ, bảo vệ hệ sinh thái biển. Thành phố cũng định hướng thu hút sự tham gia của các doanh nghiệp lớn để dẫn dắt, liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nuôi biển.

Chuyển đổi từ đánh bắt sang nuôi trồng thủy sản trên biển không đơn thuần là thay đổi phương thức sản xuất, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy làm kinh tế của ngư dân. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào may rủi của tự nhiên, người dân dần chủ động hơn trong tính toán chi phí, lựa chọn đối tượng nuôi, mùa vụ và liên kết thị trường, hướng đến sản xuất hàng hóa quy mô lớn và ổn định.

Với định hướng và giải pháp đồng bộ, chuyển đổi nghề cá ven bờ sang nuôi biển được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả thiết thực, giúp ngư dân nâng cao thu nhập, ổn định đời sống. Qua đó, góp phần để Đà Nẵng cùng cả nước thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế biển, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế từ biển và làm giàu bền vững từ biển.

Từ 1/1/2026, 12 nhóm thủy sản, sản phẩm thủy sản đánh bắt bằng lưới rê, lưới kéo, lưới vây... không được xuất khẩu vào Mỹ do không được công nhận tương đương với Đạo luật Bảo vệ thú biển của Mỹ (MMPA). Quy định này sẽ tác động trực tiếp đến sinh kế của không ít ngư dân. Do vậy, chuyển đổi nghề khai thác hải sản, nhất là khai thác ven bờ là bước đi cần thiết.