Đột phá từ công nghệ 4.0 và chuyển đổi số - “chìa khóa” để Vân Đồn nâng tầm ngành nuôi biển

Vân Đồn là địa phương có diện tích nuôi trồng thủy sản lớn nhất tỉnh Quảng Ninh

Là địa phương sở hữu vùng biển rộng lớn với diện tích trên 1.600 km², Vân Đồn hiện có hơn 3.600 ha nuôi trồng thủy sản. Trong đó, nuôi nhuyễn thể giữ vai trò chủ lực, liên tục tăng trưởng trong những năm gần đây.

Giai đoạn 2020–2025, Vân Đồn ghi nhận những bước chuyển mình rõ nét của ngành thủy sản. Hạ tầng phục vụ sản xuất như giao thông, điện, thông tin liên lạc được đầu tư đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận vùng nuôi, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Hoạt động nuôi trồng dần thay thế khai thác tự nhiên, gắn với chế biến và xuất khẩu, đồng thời chú trọng bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản.

Không chỉ dừng lại ở phát triển quy mô, ngành nuôi biển tại Vân Đồn còn từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa tập trung, đa dạng hóa đối tượng nuôi. Một số sản phẩm đặc sản đã xây dựng được thương hiệu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng. Đáng chú ý, ngành này hiện tạo việc làm cho gần 10.000 lao động, góp phần ổn định sinh kế và giúp địa phương xóa bỏ hoàn toàn hộ nghèo, cận nghèo vào năm 2024.

Một trong những điểm sáng trong quá trình phát triển là việc chuyển đổi vật liệu nổi từ phao xốp sang phao nhựa HDPE. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường biển, nâng cao độ bền của hệ thống nuôi và phù hợp với định hướng phát triển bền vững. Tuy nhiên, nếu như việc đổi mới vật liệu đã đạt kết quả rõ rệt thì ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là IoT và hệ thống quan trắc môi trường, vẫn còn nhiều dư địa để khai thác.

Vân Đồn quyết liệt chuyển đổi vật liệu nổi từ phao xốp sang phao nhựa HDPE nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường biển, nâng cao độ bền của hệ thống nuôi và phù hợp với định hướng phát triển bền vững

Hiện nay, phần lớn hoạt động nuôi biển tại Vân Đồn vẫn dựa vào kinh nghiệm truyền thống, thiếu các hệ thống giám sát tự động và cảnh báo sớm. Việc đầu tư vào công nghệ số, quản lý thông minh chưa đồng bộ, khiến tiềm năng nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng kiểm soát rủi ro chưa được phát huy tối đa. Đây chính là “nút thắt” cần tháo gỡ để ngành nuôi biển phát triển lên một tầm cao mới.

Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển nuôi biển 4.0 đang được xác định là khâu đột phá chiến lược. Công nghệ nuôi biển thông minh cho phép lắp đặt các hệ thống cảm biến đo lường liên tục các chỉ số môi trường như nhiệt độ, độ pH, ôxy hòa tan, kết hợp camera theo dõi hành vi sinh trưởng của vật nuôi. Dữ liệu được truyền về trung tâm xử lý, nơi AI phân tích và đưa ra các quyết định tối ưu như điều chỉnh lượng thức ăn, cảnh báo nguy cơ dịch bệnh trước nhiều ngày.

Việc ứng dụng công nghệ này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Theo tính toán, chi phí thức ăn – vốn chiếm tới 60 –70% tổng chi phí, có thể giảm hơn 20% nhờ hệ thống cho ăn tự động chính xác. Đồng thời, năng suất nuôi có thể tăng từ 25–30% so với phương thức truyền thống. Điều này giúp người nuôi duy trì lợi nhuận ổn định ngay cả khi giá đầu vào biến động.

Hệ thống cảm biến IoT giám sát chất lượng nước và môi trường nuôi biển theo thời gian thực, nền tảng cho nuôi biển thông minh.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Vân Đồn đang ưu tiên triển khai các mô hình thí điểm lồng nuôi thông minh tích hợp công nghệ IoT và AI. Đây sẽ là nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện ngành nuôi biển, từ quản lý vùng nuôi, giám sát môi trường đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Khi các dữ liệu được số hóa và kết nối, việc quản lý sẽ minh bạch hơn, đồng thời nâng cao uy tín sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế.

Giai đoạn 2026–2030, Vân Đồn đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản bình quân từ 7–10% mỗi năm, hướng tới trở thành trung tâm nuôi biển của miền Bắc. Một trong những chỉ tiêu quan trọng là 100% vùng nuôi được quản lý số hóa và giám sát môi trường tự động. Đây không chỉ là bước tiến về công nghệ mà còn là thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất – từ “nuôi theo kinh nghiệm” sang “nuôi theo dữ liệu”.

Song song với đó, việc phát triển nuôi biển sẽ gắn chặt với du lịch và dịch vụ, hình thành mô hình kinh tế biển đa giá trị. Những vùng nuôi hiện đại, thân thiện môi trường không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng cao mà còn có thể trở thành điểm tham quan, trải nghiệm, góp phần gia tăng nguồn thu và quảng bá hình ảnh địa phương.

Đồng chí Cao Tường Huy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND đặc khu Vân Đồn và PGS. TS Thái Thanh Bình – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế, Kỹ thuật và Thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng lãnh đạo các phòng, ban của đặc khu khảo sát thực tế các mô hình nuôi biển của Vân Đồn

Theo PGS.TS Thái Thanh Bình – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế, Kỹ thuật và Thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, người có nhiều năm nghiên cứu và đồng hành cùng Vân Đồn trong lĩnh vực thủy sản cho rằng: “Vân Đồn sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi hiếm có để phát triển nuôi trồng thủy sản quy mô lớn, từ diện tích mặt nước rộng, môi trường biển tương đối ổn định đến sự đa dạng về đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, ngành nuôi biển tại đây vẫn đang đối diện với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh thủy sản, sức ép cạnh tranh thị trường và yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường”.

Từ góc độ chuyên gia, ông nhấn mạnh rằng trong tầm nhìn đến năm 2030, Vân Đồn cần định hình chiến lược phát triển nuôi biển theo hướng công nghiệp, hiện đại, gắn chặt với khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Việc ứng dụng các hệ thống giám sát thông minh, quan trắc môi trường tự động, truy xuất nguồn gốc sản phẩm không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm thiểu rủi ro mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường trong nước và quốc tế.

“Với định hướng đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, cùng việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0, Vân Đồn hoàn toàn có đủ điều kiện để trở thành trung tâm nuôi biển công nghệ cao của cả nước trong thời gian tới”, ông khẳng định.

Có thể thấy, với nền tảng sẵn có cùng định hướng đúng đắn, Vân Đồn đang hội tụ đầy đủ điều kiện để bứt phá trong lĩnh vực nuôi biển công nghệ cao. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu, cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, đặc biệt là trong đầu tư hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện cơ chế chính sách.

Những nhận định từ góc độ chuyên gia cũng chính là cơ sở thực tiễn để Vân Đồn xác định rõ hướng đi trong giai đoạn tới. Theo đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0 và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong nuôi biển không chỉ là xu thế tất yếu, yêu cầu cấp thiết, mà còn được xem là “chìa khóa” tạo đột phá để Vân Đồn nâng tầm ngành nuôi biển, hướng tới phát triển xanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với thị trường toàn cầu.