Thông điệp "giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển” thể hiện mục tiêu tạo ra giá trị cao hơn từ biển, trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Đó là những đánh giá của TS Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - về những kiến nghị phát triển kinh tế biển trong giai đoạn tới.
Thưa ông, phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành quốc gia giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển. Theo ông, thông điệp này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy phát triển kinh tế biển như thế nào so với trước đây?
- Điểm nhấn trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là kinh tế biển phải gắn bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao đời sống nhân dân, giữ vững chủ quyền và phát triển đất nước. Việt Nam là quốc gia biển có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng, có vùng biển rộng hơn 1 triệu kilômét vuông, gấp khoảng 3 lần diện tích đất liền, đây là tiềm năng rộng lớn để khai thác hệ sinh thái kinh tế biển.
Trước đây, chúng ta thường nhìn biển chủ yếu dưới góc độ nguồn tài nguyên để khai thác, tập trung vào các ngành truyền thống như đánh bắt hải sản, khai thác dầu khí, vận tải biển hay du lịch theo hướng tận dụng lợi thế tự nhiên. Cách tiếp cận này đã đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế nhưng cũng bộc lộ những hạn chế khi tài nguyên dần suy giảm, áp lực môi trường gia tăng và giá trị gia tăng tạo ra chưa tương xứng với tiềm năng.
Thông điệp "giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển” cho mục tiêu không còn là khai thác được bao nhiêu tài nguyên hay đạt sản lượng lớn đến đâu, mà là tạo ra giá trị cao hơn từ biển trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Trong thời gian tới, cần phát triển kinh tế biển theo hướng chuyển từ khai thác tài nguyên sang phát triển chuỗi giá trị. Một con cá hay một tấn hải sản nếu chỉ bán dưới dạng nguyên liệu sẽ mang lại giá trị rất thấp. Nhưng nếu được chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đưa vào các chuỗi phân phối hiện đại thì giá trị có thể tăng lên nhiều lần.
Đặc biệt, cần chuyển từ phát triển đơn ngành sang phát triển hệ sinh thái kinh tế biển. Kinh tế biển không chỉ là đánh bắt thủy sản hay du lịch biển mà là sự kết nối của nhiều ngành, từ cảng biển, logistics, công nghiệp đóng tàu, chế biến thủy sản, năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao đến du lịch biển... Khi các lĩnh vực này liên kết với nhau sẽ hình thành những chuỗi giá trị lớn, tạo sức lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.
Bên cạnh đó, phát triển kinh tế biển phải gắn chặt với bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao đời sống người dân. Người dân ven biển phải trở thành chủ thể của quá trình phát triển thông qua tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao đời sống người dân ven biển. Theo ông, cần có những cơ chế, chính sách nào để hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường biển và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân?
- Phát triển kinh tế biển bền vững đòi hỏi phải đặt ba mục tiêu là tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân trong một chỉnh thể thống nhất. Không thể theo đuổi tăng trưởng bằng mọi giá hay bảo vệ môi trường theo cách hạn chế sinh kế của người dân.
Trước hết, cần hoàn thiện quy hoạch không gian biển theo hướng tích hợp, phân định rõ các khu vực dành cho khai thác, nuôi biển, du lịch, cảng biển, năng lượng tái tạo và bảo tồn sinh thái. Quy hoạch đồng bộ sẽ hạn chế xung đột giữa các ngành kinh tế, đồng thời bảo đảm khai thác tài nguyên hợp lý và lâu dài. Đối với người dân ven biển, cần hỗ trợ chuyển đổi sinh kế theo hướng bền vững thông qua đào tạo nghề, ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển hợp tác xã và tạo điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các ngành thủy sản, du lịch và dịch vụ biển.
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh vào năm 2045, theo ông, cần tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn?
- Trọng tâm trước hết là hoàn thiện thể chế và quy hoạch không gian biển theo hướng đồng bộ, hiện đại, tạo môi trường minh bạch để thu hút đầu tư vào các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao. Nhà nước cần ưu tiên phát triển hạ tầng chiến lược, nhất là hệ thống cảng biển, trung tâm logistics, hạ tầng số và năng lượng phục vụ kinh tế biển. Đồng thời, cần có cơ chế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực mới như nuôi biển công nghệ cao, công nghiệp chế biến sâu, điện gió ngoài khơi, du lịch biển chất lượng cao và các ngành công nghệ biển.
Về quản trị, cần thay đổi tư duy theo hướng quản lý thống nhất, toàn diện trên phạm vi quốc gia thay vì chia cắt theo địa giới hành chính. Đồng thời phải đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu biển thống nhất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để theo dõi, phân tích và cập nhật theo thời gian thực các hoạt động trên biển.
- Xin cảm ơn ông!
Nguồn: Dư địa rộng lớn để phát triển hệ sinh thái kinh tế biển
