Nếu cứ chờ nguồn lực duy trì các mô hình bảo vệ môi trường sáng tạo của học sinh, nhiều ý tưởng có thể sẽ không bao giờ được bắt đầu.
Gieo mầm xanh bảo tồn biển
Cải tạo 20 bức bích họa, tân trang lại 83 gia đình hộ dân, Trường mầm non và tiểu học An Vĩnh (đảo An Bình) cùng khu vực Lăng Ông với tổng diện tích thực hiện hơn 17.000m² là những nỗ lực nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương và du khách về bảo tồn rùa biển và hệ sinh thái biển.
'Đảo bé' An Bình (đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi) nay có diện mạo mới, những bức tường đã bạc màu sau bao mùa nắng gió biển được phủ lên những mảng màu tươi sáng có hình ảnh rùa biển, san hô và cỏ biển... truyền tải thông điệp bảo tồn thiên nhiên thông qua nghệ thuật và giáo dục cộng đồng.
Thực hiện từ tháng 10/2025 đến tháng 2/2026, dự án Born to be Wild - Sinh ra để sống hoang dã đã góp phần tạo nên diện mạo sống động hơn cho đảo An Bình hỗ trợ phát triển du lịch, giảm áp lực khai thác tài nguyên biển và cải thiện sinh kế cho người dân.
Ông Huỳnh Ngọc Dũng, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn kể lại trong quá trình triển khai, dự án gặp không ít khó khăn do điều kiện thời tiết khắc nghiệt trên đảo, việc vận chuyển vật tư hạn chế. Nhưng có được sự phối hợp của chính quyền địa phương, nhiệt huyết của các tình nguyện viên và hỗ trợ từ Tập đoàn sơn AkzoNobel và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), dự án đã được triển khai đúng tiến độ.
Khu Bảo tồn biển Lý Sơn trong những năm qua đã triển khai nhiều lớp tập huấn với mục tiêu giúp học sinh hiểu được vì sao cần bảo tồn biển, thực hành sống xanh như thế nào, lan tỏa kiến thức đó về gia đình, bạn bè và mọi người xung quanh. Việc lồng ghép nội dung bảo tồn biển vào bài giảng là điều rất cần thiết, bởi học sinh ở đảo sống gắn liền với biển nhưng không phải em nào cũng hiểu rõ vì sao phải bảo vệ hệ sinh thái biển.
"Nếu những bức bích họa là cách truyền thông trực quan đến du khách và người dân, thì trường học trên đảo lại là nơi gieo mầm ý thức bảo tồn lâu dài", thầy Nguyễn Tế, giáo viên môn Sinh học tại Trường THCS An Vĩnh tham gia lớp tập huấn cho biết.
Các thầy cô trường THCS An Hải và An Vĩnh đã thiết kế các dự án ngoại khóa cho học sinh sau đợt tập huấn gồm: cuộc thi vẽ tranh với chủ đề bảo tồn sinh vật và môi trường biển, tham quan thực tế khu bảo tồn biển, nhặt và phân loại rác tại bãi biển, xây dựng góc học tập tìm hiểu về rùa biển, phát động phong trào 'nói không với nhựa dùng một lần'. Ngoài ra, dự án tiếng Anh Hướng dẫn viên du lịch nhí, các em vừa được thực hành tiếng Anh, vừa giới thiệu cho du khách về hệ sinh thái biển, rùa biển, cỏ biển và các quy định bảo tồn tại địa phương.
Theo ông Huỳnh Ngọc Dũng, để vẽ tranh về rùa biển và các loài sinh vật quý hiếm đúng bản chất, các thầy cô cũng phải giúp học sinh hiểu tên loài, đặc tính, vòng đời và môi trường sinh sống, sinh sản, vì sao đây là loài quý hiếm cần được bảo vệ. Khi đó việc giáo dục gắn với bảo tồn mới đạt được hiệu quả.
Các tổ chức luôn đồng hành cùng địa phương
Các ý tưởng luôn sẵn sàng, các thầy cô và học sinh đều hào hứng tham gia, tuy nhiên động lực nào để giáo dục bảo tồn thực sự truyền cảm hứng và nguồn lực nào cho các hoạt động ngoại khóa, thực hành sống xanh duy trì qua các lớp thế hệ trẻ?
Bà Bùi Thị Thu Hiền, Quản lý Chương trình Biển và Tài nguyên vùng bờ, IUCN Việt Nam bày tỏ: "Bảo tồn không bắt đầu từ việc chúng ta có thể làm được điều gì lớn lao cho môi trường, cũng không cần phải đợi đến khi có đủ nguồn lực mới bắt đầu, mà có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, gần gũi nhất với học sinh và cộng đồng".
Đơn cử như khu vực biển quanh đảo An Bình có hệ sinh thái cỏ biển với nhiều loài sinh vật sinh sống như cá, sao biển, rong biển. Đây có thể trở thành một lớp học ngoài trời sinh động, giúp học sinh học về đa dạng sinh học một cách trực quan.
Dự án vừa thực hành tiếng Anh, vừa giới thiệu cho du khách về hệ sinh thái biển, các loài sinh vật biển và hoạt động bảo tồn tại địa phương là một hoạt động thú vị và tiềm năng. Thông qua đây, du khách có thể đóng góp nhằm hỗ trợ duy trì hoạt động của câu lạc bộ, cũng như các chương trình học tập và bảo tồn do học sinh thực hiện.
Trong khuôn khổ hợp tác giữa AkzoNobel và IUCN, các hoạt động bảo tồn biển tiếp tục được triển khai tại các Khu bảo tồn biển và Vườn Quốc gia khác như Côn Đảo, Hòn Cau, Cù Lao Chàm và Vườn quốc gia Núi Chúa.
Các hoạt động có thể nhân rộng bao gồm vẽ tranh tường, giáo dục môi trường, tập huấn giảm đánh bắt không chủ ý cho ngư dân, các chương trình trao đổi kiến thức, thu hút tình nguyện viên và hỗ trợ kỹ thuật.
