Dự thảo Nghị định Phát triển thủy sản ưu tiên nhiều nguồn lực quan trọng nhằm thúc đẩy lĩnh vực nuôi trồng chuyển dịch theo hướng hiện đại, công nghệ cao, phát triển bền vững.
Ưu tiên dòng vốn cho ứng dụng công nghệ và sản xuất xanh
Theo Dự thảo Nghị định về một số chính sách phát triển thủy sản, định hướng cốt lõi là hỗ trợ các cơ sở nuôi trồng chuyển dịch sang mô hình sản xuất bền vững, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường. Các cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện quy định sẽ được ưu tiên lồng ghép, bố trí nguồn lực từ các chương trình, dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt nếu ứng dụng công nghệ và phương thức nuôi phù hợp.
Nhóm đối tượng được ưu tiên hỗ trợ bao gồm các mô hình nuôi tuần hoàn, giảm thiểu thay nước, tiết kiệm tài nguyên; mô hình nuôi sinh thái, hữu cơ, nuôi kết hợp; đồng thời áp dụng công nghệ giảm phát thải khí nhà kính hoặc tăng cường khả năng hấp thụ khí nhà kính theo quy định của pháp luật về môi trường.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào, nguồn nước, năng lượng và tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, việc ưu tiên các mô hình tiết kiệm tài nguyên sẽ mang lại lợi ích kép về giảm chi phí và giảm áp lực lên hệ sinh thái.
Tuy nhiên, dự thảo cũng lưu ý cơ chế hỗ trợ được thực hiện trong phạm vi nhiệm vụ, dự toán và nguồn vốn của từng chương trình, dự án cụ thể đã được phê duyệt, chứ không áp dụng tự động cho mọi cơ sở. Để người dân dễ dàng tiếp cận, quyết định phê duyệt hỗ trợ phải ghi rõ nội dung, mức hỗ trợ, nguồn vốn, vốn đối ứng, chỉ tiêu đầu ra, thời gian duy trì kết quả sau hỗ trợ và trách nhiệm kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, tránh đầu tư phân tán.
Đối với các mô hình nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và nuôi thâm canh, các hạng mục được xem xét hỗ trợ bao gồm hệ thống cấp, thoát, tuần hoàn và xử lý nước; khu vực cách ly kiểm soát người, phương tiện, vật tư và động vật thủy sản; hệ thống quan trắc, cảm biến, camera, Internet vạn vật (IoT) cùng phần mềm quản lý, cảnh báo môi trường, dịch bệnh. Bên cạnh đó, ngân sách cũng xem xét hỗ trợ hệ thống thu gom, xử lý bùn, nước thải, chất thải rắn, tái sử dụng phụ phẩm, tuần hoàn tài nguyên và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, chia sẻ dữ liệu sản xuất.
Tạo cú huých cho nuôi biển công nghiệp xa bờ
Một điểm nhấn quan trọng khác trong dự thảo là chính sách thúc đẩy nuôi trồng thủy sản trên biển theo hướng công nghiệp, xa bờ, ứng dụng công nghệ cao và gắn kết chuỗi giá trị. Các hạng mục thiết yếu được tập trung hỗ trợ gồm hệ thống neo, phao báo hiệu, cảnh báo an toàn; hệ thống quan trắc, giám sát tự động; hạ tầng thu gom chất thải, bảo vệ môi trường, tái sử dụng phụ phẩm và ứng phó sự cố. Ngoài ra còn có hạ tầng dịch vụ, bảo quản, sơ chế, vận chuyển dùng chung; hệ thống dữ liệu, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc cùng các thiết bị phục vụ an toàn sinh học và an toàn công trình trước sóng gió.
Dự thảo đưa ra các điều kiện xét duyệt tương đối chặt chẽ. Chủ đầu tư phải có quyết định giao hoặc cho thuê khu vực biển (hoặc giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng khu vực biển); hồ sơ đầu tư được phê duyệt; thiết kế đáp ứng tiêu chuẩn chịu sóng gió, an toàn cho công trình và người lao động. Dự án phải có phương án ứng phó thiên tai, sự cố môi trường, quan trắc, thu gom chất thải, bảo hiểm và liên kết tiêu thụ. Các dự án nuôi xa bờ, ứng dụng công nghệ cao, tự động hóa, nuôi kết hợp và liên kết chuỗi giá trị sẽ được ưu tiên xét duyệt.
Về quy mô, dự án nuôi rong biển hoặc nhuyễn thể phải có diện tích tối thiểu 10 ha; dự án nuôi lồng trên biển phải đạt dung tích nuôi tối thiểu 10.000 m³. Mức hỗ trợ tối đa là 10% chi phí hợp lệ, nhưng không vượt quá 5 tỷ đồng đối với dự án rong biển/nhuyễn thể và không quá 15 tỷ đồng đối với dự án nuôi lồng trên biển. Chủ đầu tư phải cam kết duy trì hoạt động và không chuyển nhượng tài sản được hỗ trợ trong thời hạn ít nhất 5 năm kể từ ngày nghiệm thu, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, nhằm tránh tình trạng trục lợi chính sách.
Song song với các dự án mới, dự thảo quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi vật liệu lồng bè, bao gồm chi phí mua sắm lồng bè, phao, hệ thống neo; thiết kế, lắp đặt, kiểm định; thu gom, xử lý vật liệu cũ cùng công tác đào tạo vận hành, bảo dưỡng, an toàn. Hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình và cá nhân được hỗ trợ tối đa 50% chi phí hợp lệ, nhưng không quá 1 tỷ đồng cho mỗi dự án. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với đặc thù địa phương dựa trên khung tiêu chí và thời hạn do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn.
Tại cuộc họp rà soát dự thảo Nghị định, ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh dự thảo quán triệt mạnh mẽ chủ trương phân cấp, phân quyền. Các bộ, ngành Trung ương tập trung xây dựng chiến lược, quy hoạch, tiêu chuẩn và cơ chế giám sát; trong khi chính quyền địa phương được trao quyền chủ động trong việc xây dựng và triển khai các chương trình, dự án phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng cân đối nguồn lực của mình.
