Nhịp sống biển ở làng chài Cửa Vạn

Nằm kề cận 2 tuyến tham quan nhộn nhịp bậc nhất của Vịnh Hạ Long là tuyến 1 và 2, nhưng làng chài Cửa Vạn trên tuyến tham quan số 3 vẫn giữ cho mình một nhịp điệu riêng. Ở đó, cuộc sống diễn ra chậm rãi, bình yên, song lại ẩn chứa nhiều tầng trải nghiệm.

Yên bình “farm nuôi vang biển”

Sáng sớm một ngày đầu năm 2026, mặt nước trên Vịnh Hạ Long phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ. Chiếc cano nhỏ rẽ sóng đưa chúng tôi bắt đầu chuyến xuất hành đầu tiên của năm ra vịnh. Đồng hành và dẫn đường là anh Nguyễn Hải Bằng (phường Hồng Gai), Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Thương mại, dịch vụ và du lịch Vung Viêng (gọi tắt là Công ty Vung Viêng). Điểm đến của chuyến đi là Cửa Vạn, nơi anh Bằng đang “nuôi” một sản vật đặc biệt giữa lòng vịnh.

Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp và làn nước xanh biếc, các giàn lồng và phao nổi dần hiện ra. Ít ai nghĩ rằng dưới làn nước tưởng chừng chỉ có cá tôm ấy lại đang cất giữ một “farm” rượu độc đáo. Những chai vang và ba kích tím được ngâm ủ, âm thầm hấp thụ tác động của tự nhiên.

Anh Bằng kể rằng để tạo ra “vang biển”, anh đã dành hơn chục năm mày mò, thử nghiệm, không ít lần thất bại mà anh nói vui là đem tiền “đổ xuống biển”. Vốn đã có hương vị riêng, nhưng khi đưa xuống lòng vịnh, rượu vang dường như được “ướp” thêm một tầng vị mới: Sâu hơn, đằm hơn và mang hơi thở của biển. Dấu ấn ấy không chỉ thể hiện ở hương vị, mà còn ngay từ vẻ ngoài của chai rượu. Những chai vang tựa như vừa được lấy ra từ bộ phim “Cướp biển vùng Caribe”. Trên thành thủy tinh, những con hà, hàu và nhuyễn thể bám dày, thi thoảng còn phun nước.

Theo anh Bằng, để có được vẻ xù xì đặc trưng ấy, mỗi chai vang phải trải qua quy trình kéo dài 1-2 năm. Trước hết phải chọn đúng thời điểm và vị trí để chai rượu đón được ấu trùng hà bám vào. Sau đó là công đoạn hạ đáy, đưa vang chạm đáy biển. Sau một thời gian, chúng lại được nâng lên gần mặt nước. Trong suốt quá trình ủ 1-2 năm, mỗi chai rượu chịu tác động của thủy triều, dòng hải lưu và áp suất nước. Chính những biến đổi liên tục ấy tạo nên hương vị riêng cho vang biển. “Vang biển không phải cứ đặt xuống đáy càng sâu thì càng ngon. Cũng không phải mùa nào đưa xuống biển cũng được và cũng không phải lúc nào cũng thích hợp để thu hoạch” - anh Bằng nói.

Có lẽ vì gắn bó với việc ủ vang dưới lòng vịnh nên anh Bằng đã tự tìm hiểu để nắm được những quy luật riêng của biển. Anh Bằng cho biết, vùng biển Hạ Long có độ chênh lệch thủy triều lớn, nước biển có độ mặn đặc trưng, lại có các núi đá vôi bao quanh, nên rượu ngâm biển ở Hạ Long có hương vị riêng.

Không chỉ riêng anh Bằng mà với toàn bộ thành viên Công ty Vung Viêng, nhịp lao động của họ gắn chặt với con nước Vịnh Hạ Long. Mùa hè tất bật đưa vang xuống biển. Sang mùa đông xuân, công việc trở nên tỉ mỉ hơn khi từng chai rượu được nâng niu kéo lên bờ.

Công đoạn vất vả nhất là xử lý kỹ thuật lớp vỏ bám bên ngoài thành chai. Khi kéo vang lên, người làm phải ngâm nước ngọt, để hà chết rồi mới loại bỏ phần nhân và giữ lại những vỏ hàu, hà bám trên thân chai. Chính lớp vỏ sần sùi ấy tạo nên dấu vết đặc trưng của biển và khiến mỗi chai rượu giống như một tác phẩm điêu khắc tự nhiên của biển.

Công ty Vung Viêng có thể coi là một start-up trong lĩnh vực đồ uống với chỉ 7 thành viên. Đến giai đoạn này, mỗi người không chỉ hiểu rõ công việc của mình, mà còn gắn bó với biển theo cách riêng. Như với anh Đinh Văn Huy và Đinh Văn Khang, hai công nhân phụ trách trông coi farm, nhịp sống của họ dường như chia làm 2 phần: Một nửa thời gian trên biển, một nửa trên bờ. Anh Huy chia sẻ: Có cảm giác như mình sống hai cuộc sống. Trên bờ thì huyên náo, nhộn nhịp, còn xuống biển lại yên ả, thanh bình. Ở đây chỉ có sóng, có gió và tiếng chim. Buổi sớm trên Vịnh Hạ Long chẳng khác gì ở một khu resort ngàn sao. Bữa sáng với mì gói cũng thành món ăn triệu đô.

Hồi sinh làng chài Cửa Vạn

Rời “farm nuôi vang biển” của anh Nguyễn Hải Bằng, chiếc cano đưa chúng tôi vượt qua chỉ một dãy núi đá để đến làng chài Cửa Vạn, điểm dừng chân tiếp theo trong hành trình khám phá nhịp sống biển.

Sau cơn bão lớn năm 2024, nhiều hạng mục ở làng chài bị ảnh hưởng, một số hoạt động du lịch phải tạm dừng. Đến đầu tháng 3/2026, khi cơ sở vật chất dần được khôi phục, Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử chính thức đưa hoạt động hát giao duyên phục vụ du khách trở lại. Nam, nữ chia thành 2 tốp đứng trên 2 chiếc thuyền chạm mũi vào nhau, ngân nga câu hát của người dân làng chài:

“Trên mây sa, dưới hòn Gà Chọi

Anh hát câu này anh gọi nàng ra

Những lời mình hát hôm qua

Đêm nay hát nữa mau ra hát cùng...”

Những câu hát mộc mạc là phần cô đọng của đời sống văn hóa làng chài. Không sân khấu, không ánh đèn, giữa không gian trời nước Hạ Long chỉ có người hát trên thuyền và du khách ngồi trên bến chăm chú lắng nghe. Với nhiều người, đó là khoảnh khắc giúp họ cảm nhận rõ hơn văn hóa của cư dân vùng vịnh, di sản văn hóa phi vật thể đã tồn tại qua nhiều thế hệ ngư dân.

Sau khúc hát giao duyên, từng tốp du khách chia nhau lên những chiếc đò nhỏ để bắt đầu chuyến tham quan. Chị Nguyễn Thị Hiền, người làm nghề chèo đò tại làng chài Cửa Vạn hơn chục năm nay cho hay, gia đình chị mưu sinh bằng nghề chèo đò, từ vợ, chồng, đến con trai lớn của chị khi đủ tuổi cũng theo bố mẹ xuống biển. “Vừa đi mình vừa giới thiệu cho du khách. Chèo đò rồi làm thêm việc trông bè, nuôi cá cũng đủ ăn, đủ tiêu” - chị Hiền chia sẻ.

Ngày trước, Cửa Vạn có hơn 200 nóc nhà bè với hàng trăm hộ dân sinh sống. Sau khi nhiều gia đình được di dời lên bờ, số người còn gắn bó thường xuyên với làng chài không nhiều. Nhưng với những cư dân như chị Hiền, biển vẫn là nơi mưu sinh quen thuộc và cũng là nơi họ gắn bó nhất. Ngoài những nhà bè nhỏ nơi các hộ dân nuôi cá, làng chài Cửa Vạn còn có khu nhà bè trung tâm. Tại đây, anh Vũ Đức Chiến, Giám đốc Công ty CP Du lịch biển Nam Phong, đang giám sát tốp thợ sửa lại phần tường và cửa của nhà bè bị hư hại sau bão. Doanh nghiệp của anh đã gắn bó với Cửa Vạn hơn 11 năm và đang xây dựng các chương trình trải nghiệm để du khách hiểu sâu hơn về văn hóa làng chài.

Theo anh Chiến, sức hấp dẫn của Cửa Vạn không chỉ nằm ở cảnh quan Vịnh Hạ Long, mà còn ở đời sống văn hóa của cư dân vùng vịnh. Vì vậy, các tour của công ty hướng tới thiết kế sản phẩm để du khách được chèo đò, chèo kayak tham quan làng chài, lên nhà bè tìm hiểu về cuộc sống của người dân và thưởng thức những làn điệu hát giao duyên. “Giá trị văn hóa của cư dân trên vịnh chính là phần hồn của di sản. Nếu du khách chỉ ngắm cảnh mà không hiểu đời sống của người dân thì trải nghiệm vẫn chưa trọn vẹn” - anh Chiến bày tỏ.

Sau cơn bão lớn vào tháng 9/2024, nhiều hạng mục ở làng chài phải sửa chữa, từ nhà bè, bến đò, đến nhà sinh hoạt cộng đồng. Việc khôi phục các hoạt động du lịch cũng được tiến hành từng bước để bảo đảm an toàn và giữ nguyên cảnh quan di sản. Theo định hướng của Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, trong thời gian tới các chương trình trải nghiệm văn hóa tại làng chài sẽ tiếp tục được xây dựng với sự tham gia của doanh nghiệp và người dân. Những làn điệu hát giao duyên, những chuyến đò tham quan, hay câu chuyện mưu sinh của người dân vùng vịnh sẽ được kết nối thành sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc.

Giữa không gian mênh mang của Vịnh Hạ Long, cuộc sống ở làng chài Cửa Vạn vẫn tiếp diễn theo cách riêng. Từ tiếng hát giao duyên vang lên trên nhà bè, mái chèo khua nhẹ của ngư dân và những kế hoạch phát triển sản phẩm, du lịch văn hóa… tất cả đang góp phần gìn giữ và bồi đắp đời sống của làng chài giữa lòng di sản.