Sau nhiều năm thực hiện, hệ thống pháp luật liên quan đến quản lý tài nguyên, không gian biển của nước ta đang bước vào giai đoạn hoàn thiện mới khi Chính phủ ban hành Nghị định 65/2025/NĐ-CP và Nghị định 44/2026/NĐ-CP nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho phát triển kinh tế biển bền vững, lâu dài.
Điểm đáng chú ý của 2 Nghị định này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong quản lý tài nguyên, môi trường biển, hải đảo.
Ngay sau khi được ban hành, các Nghị định này đã có những tác động tích cực, giúp các địa phương bước đầu tháo gỡ các điểm nghẽn về quản lý tài nguyên, không gian biển.
Ngay sau khi Nghị định 65/2025 chính thức có hiệu lực, tỉnh Quảng Ngãi đã hoàn tất việc giao và cho phép Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất sử dụng gần 38ha khu vực biển tại vùng biển Dung Quất để triển khai các hạng mục hạ tầng kỹ thuật và khu nước trước bến thuộc dự án Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất.
Đây là một bước đột phá lớn về thể chế cũng như thủ tục hành chính, giúp cho tỉnh Quảng Ngãi có thể chủ động hơn trong quyết định sử dụng không gian biển, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển theo đặc thù địa phương. Ông Châu Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Biển đảo tỉnh Quảng Ngãi cho biết:
“Nghị định 65 của Chính phủ về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc giao, quản lý và sử dụng các khu vực biển, hải đảo theo phân định ranh giới nằm trong phạm vi vùng biển 06 hải lý tính từ đường mép nước biển thấp nhất trung bình trong nhiều năm của đất liền và các đảo.
Ngoài ra, bao gồm cả khu vực biển nằm ngoài phạm vi vùng biển 06 hải lý và nằm trong ranh giới quản lý hành chính trên biển đối với các dự án do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định chủ trương đầu tư. Điều này, giúp cho các doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính về giao, công nhận khu vực biển tại địa phương được thuận tiện và nhanh chóng”.
Ảnh minh họa
Trong khi đó, theo ông Lê Văn Sáng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Biển đảo và Thủy sản tỉnh Thanh Hóa, việc Chính phủ trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương trong việc quản lý tài nguyên, môi trường biển đã thể hiện đúng tinh thần: Phân cấp mạnh nhưng vẫn giữ nguyên tắc quản lý thống nhất của Trung ương mà Nghị quyết 36 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa 12 về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra:
"Qua quá trình nắm bắt sơ bộ từ ngư dân cũng như là các hộ nuôi trồng thủy sản thì quy định này thuận lợi cho ngư dân cũng đã lược bỏ bớt các thủ tục, đặc biệt là thủ tục cấp phép liên quan đến nuôi biển và cái tiếp cận của người dân liên quan đến hoạt động nuôi biển được thuận lợi hơn”.
Có cùng quan điểm này, ông Mai Hồng Phong, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Nghệ An cho rằng, việc giao quyền quản lý, sử dụng và công nhận khu vực biển cho cá nhân tiến hành nuôi trồng thủy sản cho cấp xã là rất phù hợp và tạo thuận lợi cho người dân:
“Quy định này sẽ tạo nhiều thuận lợi để người dân trực tiếp làm việc với xã và xã cũng là nơi mà hiểu rất rõ về các điều kiện để giao khu vực biển để cho nuôi trồng thuỷ sản. Nhìn chung việc phân cấp cho cấp xã rất thuận lợi”.
Ông Phong cũng cho biết, để việc phân cấp, phân quyền thực sự đạt hiệu quả, địa phương rất cần những dữ liệu chung về quy hoạch không gian biển, luồng hàng hải… từ hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, nhằm đảm bảo cho việc tra cứu, xác định thẩm quyền và các yếu tố để tham mưu về công tác giao biển thuận lợi hơn.
Có thể nói, việc Chính phủ phân cấp, phân quyền cho địa phương trong việc giao các khu vực biển nhất định cho tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên biển là bước đi quan trọng để tháo gỡ những điểm nghẽn lớn trong tiếp cận không gian biển.
Ảnh minh họa
Đồng thời, thể hiện rõ tư duy đổi mới trong quản lý biển từ “quản lý tập trung” sang “quản lý linh hoạt, có giám sát”. Bà Phạm Thị Gấm, Trưởng phòng Chính sách và pháp chế, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho biết:
“Nghị định 65/2025 tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong phát triển kinh tế biển, giải quyết rất toàn diện các khó khăn, vướng mắc trong thời gian qua liên quan đến giao khu vực biển, cũng như giao khu vực biển liên quan đến hoạt động điều tra khảo sát điện gió trên biển, giao khu vực biển được phân cấp cho địa phương rất cụ thể”.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng, việc triển khai đồng bộ Quy hoạch không gian biển quốc gia, cùng với các quy hoạch chuyên ngành như thủy sản, điện lực, năng lượng tái tạo... cần được đặt trong một tầm nhìn dài hạn, tích hợp, gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu phát triển bền vững và chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước.
Ông Phan Phong Phú, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Bình kiến nghị:
“Cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ phải có tính đột phá trong đó có vấn đề thể chế, quy hoạch sử dụng biển nhằm khai thác bảo vệ tài nguyên biển, phát huy các giá trị vốn có của vùng biển ven bờ, hỗ trợ sự phát triển hài hoà hợp lý trong việc phát triển kinh tế biển xanh. Việc xây dựng quy hoạch thể thế là rất quan trọng với tỉnh Quảng Bình và các địa phương khác của cả nước".
Phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý biển và hải đảo không chỉ giúp rút ngắn thủ tục, nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý. Tuy nhien, quá trình triển khai thực hiện Nghị định 65 và Nghị định 44 vẫn còn nhiều khó khăn thách thức. Vậy cần hoàn thiện, đổi mới hệ thống luật pháp và cơ chế giám sát hiện nay như thế nào để các địa phương phát triển kinh tế biển một cách bền vững.
