TP.HCM Để nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành nuôi trồng thủy hải sản Việt Nam cần tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: Công nghệ, con giống và thị trường.
Đây là nội dung được ông Tai, Chu Chun - Chuyên gia Đài Loan, Trung Quốc chia sẻ tại "Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026 diễn ra ngày 28/4 tại TP.HCM.
Theo ông Tai, Chu Chun, châu Á hiện là trung tâm của nuôi trồng thủy hải sản toàn cầu, trong đó Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có vai trò đáng kể. Tuy nhiên, đằng sau đà tăng trưởng, ngành nuôi trồng thủy hải sản cũng đang phải đối mặt với nhiều áp lực.
Theo đó, Trung Quốc - quốc gia nuôi trồng thủy hải sản lớn nhất thế giới cũng đang đối mặt với chi phí sản xuất gia tăng, từ nhân công, thức ăn... Trong khi đó, đặc thù công việc nặng nhọc khiến lao động trẻ ngày càng ít mặn mà với ngành.
Không chỉ chi phí, các rào cản về đất đai và quy định quản lý ngày càng chặt chẽ cũng hạn chế khả năng mở rộng sản xuất. Nguồn giống tự nhiên suy giảm, chất lượng không ổn định, tỷ lệ sống thấp hơn so với giống ươm nuôi. Cùng với đó, môi trường nước ô nhiễm và mật độ nuôi dày tiếp tục làm giảm hiệu quả.
Một vấn đề đáng lưu ý là tình trạng phát triển thiếu định hướng. Nhiều hộ nuôi chạy theo tín hiệu giá, lựa chọn đối tượng nuôi mà chưa tính đến điều kiện môi trường hay nhu cầu tiêu dùng. Khi thị trường thuận lợi thì nuôi ồ ạt, dẫn đến cung vượt cầu, kéo giá giảm và gia tăng rủi ro.
Theo ông Tai, Chu Chun, những gì đang diễn ra tại Trung Quốc và một số quốc gia trong khu vực là bài học rõ ràng cho các nước đi sau.
Ông Tai, Chu Chun cho rằng, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy hải sản như môi trường tự nhiên phù hợp, gần các thị trường lớn, và năng lực chế biến thủy sản.
Tuy nhiên, việc mở rộng sản xuất không thể theo cách truyền thống. Thay vào đó, nuôi biển cần được tổ chức lại theo hướng công nghiệp hóa, trong đó toàn bộ chuỗi từ con giống, thức ăn đến quy trình nuôi phải được nghiên cứu và thiết kế ngay từ đầu.
Một trong những điểm được nhấn mạnh là tối ưu con giống. Theo ông Tai, Chu Chun, nếu không tối ưu con giống, hệ quả có thể kéo dài 5 - 10 năm, ảnh hưởng đến toàn bộ chu kỳ sản xuất. Ngược lại, khi tối ưu được giống, người nuôi có thể tính toán được tỷ lệ sống, chi phí đầu vào và giá bán đầu ra. Đây là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh.
Bên cạnh việc tối ưu giống, cần đánh giá đầy đủ về môi trường nuôi và khả năng thích nghi. Việc nuôi sai đối tượng hoặc nuôi ồ ạt rất dễ dẫn đến dư cung và sụt giá, như bài học đã diễn ra tại nhiều thị trường trong khu vực.
Theo chuyên gia này, nuôi biển Việt Nam không thể chỉ phục vụ thị trường nội địa mà cần định vị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đòi hỏi phải đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào một thị trường như trước đây.
Ông dẫn ví dụ tại Philippines, dù điều kiện tự nhiên phù hợp nuôi cá mú, nhưng nhu cầu tiêu dùng trong nước lại thấp, khiến sản xuất phải gắn với thị trường bên ngoài. "Lựa chọn đối tượng nuôi không chỉ dựa vào điều kiện tự nhiên mà còn phải dựa trên nhu cầu thị trường", ông nhấn mạnh.
Từ các phân tích trên, ông cho rằng Việt Nam cần xây dựng một ngành nuôi biển có khả năng cạnh tranh dài hạn. Trong đó, ba yếu tố mang tính quyết định gồm: công nghệ sản xuất, tối ưu con giống và tư duy thị trường toàn cầu. Nếu không được tính toán và triển khai đồng bộ ngay từ đầu, ngành nuôi biển có thể đối mặt với những hệ quả kéo dài, từ chi phí cao đến mất cân đối cung - cầu.
Ngược lại, nếu tận dụng tốt lợi thế và chuyển đổi đúng hướng, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu, hướng tới hình thành những sản phẩm có vị thế cạnh tranh bền vững trong khu vực.
