Thứ trưởng Võ Văn Hưng chỉ đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, chính sách thuê mặt nước và quyết liệt xử lý vi phạm IUU.
Chiều 9/4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng chủ trì buổi làm việc với Cục Thủy sản và Kiểm ngư sau khi nhận nhiệm vụ phụ trách đơn vị này. Buổi làm việc tập trung vào việc đánh giá thực trạng ngành, nhận diện những khó khăn cốt lõi và đề ra các giải pháp chuyển đổi mô hình từ khai thác tự do sang nuôi trồng bền vững theo hướng đa giá trị.
Thứ trưởng Võ Văn Hưng khẳng định thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn, có dư địa phát triển cực lớn dựa trên lợi thế tự nhiên với bờ biển dài 3.260 km và vùng biển rộng hơn 3 triệu km². Trong năm 2023, ngành đã đóng góp 11,3 tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản của cả nước, chiếm tỷ trọng khoảng 15% đến 17%. Ngành đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt kim ngạch xuất khẩu từ 14 đến 16 tỷ USD, tuy nhiên để đạt được con số này, Thứ trưởng cho rằng cần phải thay đổi căn bản tư duy quản lý. Thực tế hiện nay cho thấy khai thác thủy sản đã tiệm cận ngưỡng sinh thái, nguồn lợi đang suy giảm nghiêm trọng do áp lực khai thác quá mức.
Thực trạng ngành thủy sản đang đứng trước những thách thức mang tính hệ thống khi cả nước vẫn còn khoảng 80.200 tàu cá, trong đó tàu cá có chiều dài từ 6 đến 12 mét khai thác ven bờ chiếm tới 47% tổng số tàu. Việc tập trung quá lớn lực lượng tàu nhỏ tại vùng ven bờ đã làm suy kiệt các hệ sinh thái bãi đẻ và nguồn sinh sản tự nhiên. Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ quy mô đội tàu và hạn ngạch khai thác, đồng thời phân vùng lại một cách mạnh mẽ để phục hồi nguồn lợi. Ngành cần chuyển dịch mạnh mẽ từ khai thác tự do sang khai thác có trách nhiệm và có kiểm soát, gắn với việc bảo vệ các rạn san hô và cỏ biển để tạo ra giá trị đa tổng hợp, bao gồm cả giá trị cảnh quan và du lịch sinh thái.
Hệ thống hạ tầng thủy sản cũng được xác định là một điểm nghẽn lớn khi 83 cảng cá trên cả nước và các khu neo đậu trú bão hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Nhiều cảng cá bị bồi lắng luồng lạch, khiến tàu thuyền ra vào vất vả và khó khăn trong việc kiểm soát sản lượng. Thứ trưởng đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư đánh giá lại sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân trong việc đầu tư bến bãi, cảng cá và thậm chí là các khu bảo tồn biển. Thay vì chỉ dựa vào nguồn lực nhà nước, việc thu hút doanh nghiệp vào quản lý và khai thác các khu bảo tồn kết hợp du lịch lặn biển sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn nhiều so với đánh bắt hải sản thông thường.
Trong lĩnh vực nuôi trồng, Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu tập trung tháo gỡ khó khăn về con giống, thức ăn và cơ chế thuê mặt nước. Hiện nay, khoảng 100% con giống tôm thẻ chân trắng vẫn phải nhập khẩu, trong khi giá thức ăn thủy sản đang bị chi phối bởi các doanh nghiệp FDI. Thứ trưởng chỉ đạo cần có cơ chế đặt hàng cho các doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu sản xuất tôm giống và thức ăn để giảm phụ thuộc vào bên ngoài. Việc yêu cầu doanh nghiệp đóng tiền thuê một lần cho cả thời hạn 30 năm để được cấp giấy chứng nhận thế chấp vay vốn ngân hàng là rào cản ngăn cản đầu tư vào nuôi biển. Thứ trưởng gợi ý phương án miễn hoặc giảm tiền thuê mặt nước trong 1 đến 2 chu kỳ đầu để khuyến khích nhà đầu tư.
Về công tác thực thi pháp luật và hội nhập quốc tế, ngành thủy sản đang tập trung giải quyết dứt điểm các khuyến nghị về thẻ vàng IUU của Ủy ban Châu Âu (EC) và 6 nhiệm vụ trọng tâm theo yêu cầu của Cơ quan Kiểm tra và An toàn thực phẩm Hoa Kỳ (FSIS) đối với cá tra. Thứ trưởng nhấn mạnh đây là nhiệm vụ cấp bách liên quan đến uy tín quốc gia. Cục Thủy sản và Kiểm ngư phải làm rõ trách nhiệm, gắn sai phạm của tàu cá với chính quyền địa phương các tỉnh ven biển. Đồng thời, công tác quản lý phải chuyển từ thủ công sang dựa trên dữ liệu công nghệ thông qua hệ thống VNFishbase để đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Để hoàn thiện khung pháp lý, Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu Cục Thủy sản và Kiểm ngư triển khai ngay các văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là Nghị định 67 và Nghị định 38 về xử phạt vi phạm hành chính. Đối với lực lượng Kiểm ngư, cần kiện toàn tổ chức theo hướng hiện đại, chuyển từ tuần tra bằng tàu thuyền sang giám sát bằng công nghệ và tăng cường phối hợp liên ngành với Biên phòng, Cảnh sát biển. Cục Thủy sản cũng cần bắt đầu lộ trình tổng kết thực hiện Luật Thủy sản 2017 để chuẩn bị cho việc sửa đổi, thay thế luật vào năm 2028.
Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Võ Văn Hưng quán triệt tinh thần làm việc ít nhưng hiệu quả, tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm để tạo ra sản phẩm cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Thứ trưởng yêu cầu lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư phải phân công nhiệm vụ rõ ràng, gắn trách nhiệm đi đôi với quyền lợi để cán bộ có thể phát huy tối đa ý tưởng sáng tạo trong công việc. Ngành thủy sản phải quyết tâm hành động để chuyển đổi từ mô hình phát triển dựa trên sản lượng sang mô hình phát triển dựa trên giá trị và hệ sinh thái cộng đồng bền vững. Thứ trưởng tin tưởng rằng với bề dày truyền thống và sự nỗ lực của tập thể cán bộ, ngành sẽ tháo gỡ được các khó khăn hiện tại, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển kinh tế biển của đất nước.
