Trong bối cảnh ngành khai thác thủy sản đối mặt nhiều thách thức, từ suy giảm nguồn lợi đến chi phí sản xuất gia tăng, việc chuyển đổi mô hình sinh kế cho ngư dân đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại nhiều địa phương ven biển, mô hình kết hợp dịch vụ hậu cần nghề cá với du lịch giải trí đang mở ra hướng đi mới, vừa tận dụng hạ tầng sẵn có, vừa tạo sinh kế bền vững.
Khai thác tiềm năng sẵn có tại các địa phương
Tại Quảng Ninh, với lợi thế nổi trội của một tỉnh ven biển đã tạo thành điều kiện vô cùng thuận lợi để phát triển mô hình kết hợp dịch vụ hậu cần nghề cá và du lịch giải trí. Nhiều tàu dịch vụ hậu cần đã được cải hoán để phục vụ du khách trải nghiệm câu mực đêm, kéo lưới, tham quan làng chài. Theo định hướng của Quảng Ninh, giai đoạn 2026 – 2030 tỉnh sẽ tiếp tục giảm mạnh tàu khai thác ven bờ, khuyến khích ngư dân chuyển sang dịch vụ hậu cần, nuôi trồng và du lịch. Các trung tâm hậu cần nghề cá tại Vân Đồn, Cô Tô đang được đầu tư theo hướng đa chức năng, vừa phục vụ sản xuất, vừa có thể tích hợp dịch vụ du lịch, tham quan, trải nghiệm.
Một lãnh đạo ngành nông nghiệp địa phương cho biết, Quảng Ninh định hướng phát triển kinh tế biển theo hướng giảm khai thác, tăng dịch vụ và giá trị gia tăng. Trong đó, việc kết hợp hậu cần nghề cá với du lịch sẽ tạo thêm sinh kế cho ngư dân và hình thành các sản phẩm du lịch đặc thù.
Ở khu vực miền Trung, Khánh Hòa tận dụng thế mạnh nuôi biển để phát triển du lịch trải nghiệm. Tại Vịnh Nha Trang, hàng trăm bè nuôi tôm hùm, cá biển trở thành điểm đến hấp dẫn. Tàu hậu cần không chỉ vận chuyển thức ăn, con giống mà còn đưa khách tham quan, trải nghiệm thu hoạch và chế biến hải sản ngay trên bè.
Tại Quảng Nam, khu vực Cù Lao Chàm phát triển mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng chài. Dịch vụ hậu cần nghề cá được lồng ghép với hoạt động lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương. Trong khi đó, An Giang, đặc biệt là Phú Quốc, đã hình thành các tour câu cá, câu mực đêm trên chính tàu khai thác hoặc tàu hậu cần cải hoán.
Theo đánh giá chung, việc tận dụng tàu thuyền, cảng cá và kinh nghiệm sản xuất sẵn có giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời tạo ra sản phẩm du lịch mang tính khác biệt.
Tháo gỡ vướng mắc để tận dụng tối đa lợi thế
Thực tế cho thấy, mô hình dịch vụ hậu cần nghề cá kết hợp du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Tại một số địa phương như Khánh Hòa, An Giang (Kiên Giang cũ), thu nhập từ hoạt động du lịch kết hợp có thể chiếm phần quan trọng trong tổng thu nhập của hộ ngư dân tham gia, thậm chí cao hơn vào mùa du lịch cao điểm. Việc tiêu thụ hải sản ngay trên tàu hoặc tại làng chài cũng giúp nâng giá trị sản phẩm thêm 10 – 20% so với bán buôn truyền thống.
Không chỉ gia tăng thu nhập, mô hình còn góp phần tạo việc làm tại chỗ, giảm tình trạng lao động rời bỏ nghề biển. Đồng thời, khi một bộ phận ngư dân chuyển sang làm dịch vụ, cường lực khai thác giảm, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Ông Nguyễn Văn Hải, một ngư dân tại Phú Quốc, chia sẻ: “Trước đây chỉ đi biển, thu nhập bấp bênh theo mùa. Từ khi kết hợp làm du lịch, mỗi chuyến ra khơi có thêm khách, thu nhập ổn định hơn nhiều, lại không phải đánh bắt quá nhiều như trước”.
Tuy nhiên, mô hình vẫn đối mặt không ít rào cản. Đáng chú ý là thiếu hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động tàu cá chở khách. Nhiều tàu chưa đáp ứng tiêu chuẩn an toàn du lịch, trong khi thủ tục cải hoán còn phức tạp. Bên cạnh đó, hạ tầng cảng cá, khu neo đậu ở nhiều nơi chưa đáp ứng yêu cầu kép. Thêm nữa, vấn đề môi trường tại một số làng chài, đặc biệt là rác thải và nước thải, cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách.
Theo một cán bộ quản lý ngành thủy sản, cần sớm ban hành quy định cụ thể về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn đối với tàu cá kết hợp du lịch, đồng thời có chính sách hỗ trợ tín dụng để ngư dân cải hoán phương tiện.
Định hướng cho phát triển đa dạng kinh tế biển
Trong chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững, mô hình kết hợp hậu cần nghề cá với du lịch được đánh giá là hướng đi phù hợp với xu thế kinh tế biển đa giá trị.
Năm 2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1090/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển khai thác thủy sản hiệu quả, bền vững giai đoạn 2022 – 2025, định hướng 2030, Chương trình có 6 dự án ưu tiên. Trong đó, từ năm 2022 – 2030, Chương trình ưu tiên triển khai Dự án thí điểm gắn khai thác, dịch vụ nghề cá với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng tại cảng cá, làng chài, làng nghề truyền thống ven biển tại các tỉnh như: Quảng Ninh, Nghệ An, Thanh Hóa, Quảng Ngãi, Kiên Giang.
Các tour câu cá, câu mực đêm tại Phú Quốc thu hút đông du khách trải nghiệm. Ảnh: ST
Theo đó, sẽ xây dựng ít nhất một mô hình thí điểm du lịch cộng đồng tại các mỗi địa phương trong giai đoạn 2021 – 2025 và nhân rộng ra các tỉnh, thành phố ven biển có điều kiện phù hợp. Chuyển đổi một số tàu cá khai thác sang phục vụ phát triển du lịch. Hỗ trợ quy hoạch, đầu tư hạ tầng tại các điểm phát triển du lịch cộng đồng; hỗ trợ xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch; đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực du lịch; đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông, quảng bá du lịch cộng đồng.
Nghị quyết về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế biển theo hướng tổng hợp, đa ngành, trong đó kết hợp chặt chẽ giữa khai thác, nuôi trồng thủy sản với dịch vụ và du lịch biển.
Theo định hướng này, các ngành mũi nhọn của kinh tế biển bao gồm khai thác và nuôi trồng thủy sản, dịch vụ logistics, hậu cần nghề cá, du lịch biển và đảo. Các lĩnh vực trên cần được tổ chức liên kết, bổ trợ lẫn nhau nhằm nâng cao giá trị gia tăng, thay vì phát triển đơn lẻ như trước đây.
Tuy nhiên, để mô hình này phát triển hiệu quả, các tỉnh ven biển cần đồng bộ nhiều giải pháp. Chẳng hạn, tỉnh Quảng Ninh thúc đẩy phát triển các trung tâm hậu cần nghề cá đa chức năng, xây dựng làng chài, làng nghề thủy sản thành sản phẩm du lịch. Cùng đó, khuyến khích mô hình nuôi biển kết hợp trải nghiệm và đào tạo kỹ năng du lịch cho cộng đồng ngư dân. Với lượng khách du lịch đạt hàng chục triệu lượt mỗi năm, Quảng Ninh có điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh các sản phẩm trải nghiệm nghề cá như câu mực đêm, tham quan làng chài, du lịch nuôi biển. Đây cũng là cơ sở để tỉnh thu hút đầu tư của các doanh nghiệp.
Thành phố Đà Nẵng cũng cụ thể hóa chủ trương này thông qua các đề án phát triển cảng cá gắn với du lịch. Điển hình, mô hình tại cảng cá Thọ Quang được quy hoạch thành tổ hợp đa chức năng, kết hợp chợ đầu mối thủy sản, dịch vụ hậu cần và không gian tham quan, trải nghiệm cho du khách.
Ngành thủy sản cũng đã và đang định hướng chuyển dịch cũng rất rõ nét trong việc giảm khai thác, tăng dịch vụ và giá trị gia tăng. Việc phát triển đội tàu hậu cần nghề cá không chỉ phục vụ sản xuất mà còn mở rộng sang các hoạt động dịch vụ, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động ven biển.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái biển ngày càng cao, mô hình kinh tế biển xanh cũng được thúc đẩy mạnh mẽ. Theo các chuyên gia, việc kết hợp sản xuất với dịch vụ và du lịch giúp tối ưu hóa khai thác tài nguyên, đồng thời giảm tác động tiêu cực đến môi trường biển. Kết hợp nghề cá với du lịch không chỉ tạo sinh kế mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên và văn hóa biển. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là nền tảng để tái cấu trúc ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững và giàu giá trị gia tăng.
Bảo Hân
thuysanvietnam.com.vn
