Nghề nuôi biển Vân Đồn: Đổi mới, sáng tạo để bền vững hơn

Vân Đồn là đặc khu có nhiều lợi thế nổi trội về phát triển kinh tế biển của tỉnh với hệ thống vịnh, eo biển, môi trường nước biển có độ mặn ổn định, giàu dinh dưỡng. Trong bối cảnh đặc khu Vân Đồn được xác định là cực tăng trưởng mới, nghề nuôi biển đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ theo hướng công nghệ cao, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.

Trước đây, hoạt động nuôi biển chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán, sử dụng lồng bè gỗ, phao xốp gây ô nhiễm môi trường biển, mất an toàn khi xảy ra thiên tai, khó kiểm soát dịch bệnh và chất lượng sản phẩm chưa đồng đều. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu nghề nuôi biển, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ hệ sinh thái biển.

Một trong những giải pháp trọng tâm được Vân Đồn tập trung triển khai là chuyển đổi vật liệu nuôi biển từ phao xốp, lồng bè gỗ sang vật liệu HDPE thân thiện với môi trường. Việc chuyển đổi này không chỉ giảm thiểu rác thải nhựa, bảo vệ cảnh quan mà còn nâng cao độ bền, khả năng chịu sóng gió của hệ thống nuôi. Vật liệu HDPE có tuổi thọ cao hơn, chi phí bảo dưỡng thấp và tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ hiện đại.

Công ty CP Tập đoàn nhựa Super Trường Phát (STP Group) là một trong những đơn vị tiên phong trong mô hình nuôi biển hiện đại tại Vân Đồn. Bà Nguyễn Thị Hải Bình, Tổng Giám đốc STP Group, cho biết: "Mô hình trang trại trồng rong kết hợp nuôi hàu Thái Bình Dương và du lịch trải nghiệm tại đảo Phất Cờ có diện tích hơn 5ha là mô hình tiêu biểu của nuôi biển công nghiệp, với vật liệu HDPE thân thiện với môi trường, ứng dụng các công nghệ nuôi hiện đại, cho ăn tự động, camera giám sát… Mô hình nuôi xen canh, nuôi đa tầng giúp cá và nhuyễn thể phát triển tốt hơn, kết hợp nuôi nhiều loài trong một môi trường; tạo chuỗi sản xuất liên kết, các phân khu thuộc trang trại STP Group bao gồm khu điều hành, khu nuôi trồng, khu trải nghiệm".

Cùng với chuyển đổi vật liệu, công tác giao khu vực biển cho tổ chức, cá nhân nuôi trồng thủy sản nhằm quản lý hiệu quả không gian biển. Việc giao khu vực biển theo quy hoạch giúp chấm dứt tình trạng nuôi tự phát, chồng lấn, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Trong năm 2025, công tác giao biển của đặc khu đã đạt những kết quả tích cực, từng bước hình thành các vùng nuôi tập trung, phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Đáng chú ý, Vân Đồn là một trong những địa phương sớm xây dựng đề án phát triển nuôi biển tổng thể, làm căn cứ cho việc tổ chức lại sản xuất. Đề án nuôi biển của đặc khu tập trung vào lựa chọn các đối tượng nuôi chủ lực, có giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện sinh thái địa phương như hàu, cá biển, rong biển, ốc hương, sá sùng. Đồng thời, đề án cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn nuôi trồng thủy sản với bảo vệ môi trường, bảo tồn nguồn lợi và phát triển kinh tế biển bền vững.

Trong quá trình triển khai đề án, đặc khu đã phối hợp chặt chẽ với Sở Khoa học và Công nghệ thực hiện nhiều nhiệm vụ nghiên cứu khoa học phục vụ nuôi biển. Nổi bật là các đề tài nghiên cứu về nuôi ốc hương, sá sùng và một số đối tượng nuôi bản địa có tiềm năng kinh tế. Thông qua nghiên cứu, các quy trình kỹ thuật từng bước được hoàn thiện, góp phần chủ động nguồn giống, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro cho người nuôi.

Song song với đó, hướng phát triển nuôi biển công nghệ cao đang được tích cực thúc đẩy, từ hệ thống lồng nuôi hiện đại, thiết bị quan trắc môi trường đến quản lý sản xuất bằng công nghệ số. Việc áp dụng công nghệ giúp người nuôi theo dõi chặt chẽ các yếu tố môi trường, kịp thời điều chỉnh quy trình kỹ thuật, hạn chế dịch bệnh, nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường sinh thái biển.

Bên cạnh đó, việc tổ chức lại sản xuất thông qua thành lập và phát triển các HTX nuôi biển đang được khuyến khích. Các HTX đóng vai trò liên kết người nuôi, hỗ trợ về kỹ thuật, vật tư, tiêu thụ sản phẩm và từng bước hình thành chuỗi giá trị trong nuôi biển. Thực tiễn cho thấy, mô hình HTX giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo điều kiện để áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc. Nhiều HTX trên địa bàn đặc khu cũng mở rộng mô hình nuôi bằng lồng HDPE. Anh Lê Văn Nghĩa, Giám đốc HTX Hải Đăng 68, trụ sở tại thôn Cặp Tiên, cho biết: Hiện HTX đang triển khai nuôi 12 lồng HDPE. Trong năm 2026 sẽ mở rộng nuôi thêm 6 lồng nữa.

Trong định hướng phát triển thời gian tới, Vân Đồn xác định nuôi biển tiếp tục là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, gắn với chiến lược phát triển kinh tế biển của tỉnh. Vùng nuôi biển được tập trung theo quy hoạch, tăng cường ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường, bảo vệ hệ sinh thái biển.

Có thể khẳng định, từ một nghề sản xuất truyền thống, nuôi biển Vân Đồn đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Sự đổi mới không chỉ đến từ công nghệ, vật liệu mà còn từ tư duy quản lý, tổ chức sản xuất và liên kết thị trường. Với sự quan tâm chỉ đạo của tỉnh, sự chủ động của đặc khu cùng nỗ lực của người dân và doanh nghiệp, nghề nuôi biển Vân Đồn có nhiều cơ sở để phát triển ổn định, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm sinh kế và giữ gìn môi trường biển đảo trong giai đoạn tới.