Tỉnh Khánh Hòa đang nhân rộng mô hình nuôi biển bằng lồng HDPE công nghệ cao nhằm thay thế lồng gỗ truyền thống, giúp nâng cao năng suất và thích ứng với thiên tai.
Hiệu quả kinh tế từ các mô hình thí điểm
Tại vùng biển Đầm Bấy (phường Nha Trang), hạ tầng nuôi biển đã phát triển được 42 lồng tròn công nghệ cao bằng vật liệu HDPE. Trước đây, việc ngư dân sử dụng lồng bè gỗ kết hợp thùng phi nhựa cũ bộc lộ nhiều hạn chế như: độ bền kém, dễ bị sóng gió đánh tan hoang trong mùa mưa bão; mật độ nuôi gần bờ quá dày gây ô nhiễm môi trường và phát sinh dịch bệnh.
Chuyển sang lồng chất liệu HDPE với đặc tính đàn hồi tốt giúp chịu đựng tốt sóng gió lớn tại vùng biển hở. Ở môi trường xa bờ có mực nước sâu và lưu tốc dòng chảy lớn, chất lượng nước được cải thiện rõ rệt. Thử nghiệm thực tế cho thấy mô hình giúp cá lớn nhanh, ít bệnh, giảm chi phí vận hành và rút ngắn thời gian nuôi từ 1 đến 1,5 tháng mỗi vụ so với lồng gỗ truyền thống.
Mô hình liên kết sản xuất tại đây chứng minh hiệu quả vượt trội thông qua chia sẻ của những người trong cuộc. Anh Vũ Khắc Mười, một hộ dân đi đầu tại Đầm Bấy bộc bạch, ban đầu gia đình anh nuôi thử nghiệm 2 lồng tròn HDPE. Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, anh đã chủ động liên kết với các hộ nuôi xung quanh hướng tới thành lập hợp tác xã, đồng thời cá nhân anh tự tin nâng quy mô sản xuất của gia đình lên 12 lồng.
Sự bứt phá này mang lại quả ngọt khi năm vừa qua, tổng lợi nhuận của bà con tại Đầm Bấy đạt hơn 4 tỷ đồng từ việc thả nuôi 9 lồng cá chim vây vàng, tính ra mỗi lồng cho lãi từ 400 - 500 triệu đồng/năm. Anh Mười cho biết thêm, với lồng đường kính 13m trước đây sản lượng chỉ đạt khoảng 10 tấn cá, hiện nay bà con đang mạnh dạn đầu tư loại lồng lớn hơn có đường kính 20m, giúp năng suất tăng lên từ 30 - 35 tấn mỗi lồng.
Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa, tại Đầm Bấy có 5 hộ nuôi cá chim vây vàng bằng lồng HDPE. Các hộ dân tại đây đã liên kết ương thả chung cá giống. Bà con chọn phương thức ương giống trong lồng gỗ truyền thống đến khi cá đạt trọng lượng 50 - 60 g/con mới tiến hành san gạt, thả vào lồng HDPE ngoài biển hở. Đợt thu hoạch đầu tiên cho thấy tỷ lệ cá sống trên 85%. Sau khi trừ chi phí và khấu hao, lợi nhuận đạt 485 triệu đồng/lồng.
Hiệu quả này đang lan tỏa mạnh sang các mô hình tại Bãi Giông và Mũi Cổ Cò cũng đang duy trì kết quả khả quan với cá chim vây vàng và cá mú cỡ lớn (đạt trọng lượng 0,8 - 1,2kg/con), dự kiến sẽ cung ứng cho thị trường hàng chục tấn cá thương phẩm chất lượng cao.
Bệ phóng từ công nghệ và nền tảng pháp lý
Tỉnh Khánh Hòa sở hữu đường bờ biển dài gần 490 km với hệ thống đầm vịnh sâu, kín gió kéo dài đến Cà Ná. Đây là một trong những địa phương sản xuất giống thủy sản lớn tại khu vực miền Trung, chiếm khoảng 30% tổng sản lượng giống thủy sản cả nước. Đối tượng giống thủy sản sản xuất đa dạng như: tôm sú và tôm chân trắng, ốc hương, cá biển, tu hài, cua, hải sâm….Đối tượng nuôi chủ lực như tôm hùm, cá mú, cá chim vây vàng, cá chẽm.
Quyết định số 231/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thí điểm phát triển nuôi biển công nghệ cao tại Khánh Hòa là bệ phóng pháp lý quan trọng. Sản lượng nuôi biển của tỉnh đã tăng gấp đôi từ mức gần 10.000 tấn (năm 2020) lên hơn 20.000 tấn (năm 2025). Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 870 triệu USD, chiếm 37,8% tổng giá trị xuất khẩu toàn tỉnh, đưa Khánh Hòa vào nhóm 5 địa phương xuất khẩu thủy sản mạnh nhất cả nước.
Kết quả này đến từ việc đẩy mạnh các công nghệ cốt lõi đó là, kiểm soát dịch bệnh bằng xét nghiệm sinh học; ứng dụng lồng chất liệu mới (HDPE, FRP); vận hành hệ thống cho ăn tự động bằng cảm biến và camera giám sát; chuyển đổi số qua nhật ký điện tử tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo rủi ro. Ở khâu sau thu hoạch, việc áp dụng thiết bị nâng hạ lồng, bảo quản bằng nước biển lạnh và truy xuất nguồn gốc qua mã QR giúp đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khai.
Đến nay, toàn tỉnh đã triển khai nhiều vùng nuôi biển công nghiệp hiệu quả như Công ty TNHH Thủy sản Australis Việt Nam (384 ha, 51 lồng cá chẽm, đạt 250 - 300 tấn/lồng) hay Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I (42 lồng cá chim vây vàng, sản lượng 200 tấn/năm). Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa đã cấp 55 giấy phép nuôi trồng thủy sản trên biển cho 51 hộ nuôi và 4 công ty trên tổng diện tích 800 ha tại vùng biển từ 3 đến 6 hải lý.
Tháo gỡ nút thắt hạ tầng để nhân rộng quy mô
Mặc dù mô hình nuôi biển bằng lồng HDPE mang lại hiệu quả kinh tế hơn hẳn so với nuôi lồng gỗ truyền thống, tuy nhiên khi đi vào thực tế, Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa cũng ghi nhận nhiều trăn trở từ phía người dân. Rào cản lớn nhất hiện nay chính là hạ tầng và phương tiện vận chuyển phục vụ hậu cần xa bờ khi ngư dân chưa có tàu chuyên dụng.
Đại diện các hộ nuôi bày tỏ khó khăn khi khoảng cách di chuyển từ Cam Ranh ra vùng nuôi Hòn Nội mất từ 2,5 – 3 giờ đồng hồ, làm phát sinh chi phí vận tải quá lớn. Chi phí xăng dầu và nhân công vận chuyển cao đã trực tiếp "ăn mòn" lợi nhuận, khiến nhóm 12 hộ tại Cam Ranh dù đạt doanh thu rất cao trên 6 tỷ đồng nhưng thực tế lại không có lãi. Trong khi đó, nhóm 5 hộ ở Cam Lâm tham gia nuôi thử nghiệm dù đạt mức lãi 53 triệu đồng mỗi hộ nhưng vẫn luôn lo lắng vì thiếu bến bãi hậu cần cố định để neo đậu tàu thuyền và tập kết thức ăn.
Để thực hiện mục tiêu hỗ trợ 70 mô hình từ nguồn Quỹ Thiện Tâm theo Kế hoạch số 11346/KH-UBND (hiện đã lắp đặt 30 lồng, còn thiếu 40 hộ), ngành chức năng đang triển khai các giải pháp trọng điểm. Cụ thể, đề xuất rà soát Đồ án quy hoạch phân khu Khu vực 4 nhằm xác định vị trí xây dựng bến thủy nội địa chuyên dụng tại Cam Ranh; kiến nghị Quỹ Thiện Tâm hỗ trợ trước mắt 2 phương tiện vận chuyển phục vụ vùng nuôi Hòn Nội.
Song song đó, công tác vận động nguồn lực đối ứng tại địa phương được đẩy mạnh. Chỉ tiêu số hộ cần khẩn trương hoàn thành vốn đối ứng còn lại bao gồm: xã Đại Lãnh 5 hộ, xã Vạn Hưng 3 hộ, xã Nam Ninh Hòa 3 hộ, phường Bắc Cam Ranh 2 hộ, phường Cam Ranh 9 hộ, phường Cam Linh 7 hộ và xã Nam Cam Ranh 14 hộ.
Về lâu dài, tỉnh đang kiến nghị Trung ương hướng dẫn cơ chế giao khu vực biển cho các doanh nghiệp lớn đầu tư hạ tầng, khuyến khích thành lập các hợp tác xã nuôi biển để liên kết chuỗi từ khâu giống đến tiêu thụ. Đồng thời, UBND tỉnh đã đưa ra Tờ trình đề xuất bố trí 500 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để xây dựng hệ thống mốc ranh giới, thả phao tiêu, chia lô phân luồng lạch và hệ thống neo lồng kiên cố. Kết hợp với Nghị quyết số 17/NQ-HĐND hỗ trợ bảo hiểm tai nạn cho người lao động, ngành nông nghiệp đang tích cực tham mưu chính sách hỗ trợ kinh phí chuyển đổi lồng bè từ vật liệu gỗ sang vật liệu mới HDPE, tạo động lực cho ngư dân yên tâm mở rộng quy mô sản xuất an toàn.
