Quảng Trị - Nghề nuôi cá lồng trên sông Son tạo sinh kế cho hàng trăm hộ dân, đồng thời hình thành sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch vùng di sản.
Từ dòng sông mở hướng sinh kế
Dòng sông Son dài hơn 12km chảy qua xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị, nằm trong lòng Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng. Không chỉ góp phần tạo nên cảnh quan đặc sắc của vùng đất này, dòng sông còn trở thành nơi người dân phát triển nghề nuôi cá lồng, từng bước hình thành sinh kế gắn với du lịch.
Sau gần 30 năm phát triển, nghề nuôi cá lồng tại xã Phong Nha hiện có khoảng 350 hộ ở 5 thôn ven sông gồm Gia Tịnh, Xuân Sơn, Sơn Trạch, Na và Chày Lập.
Ông Nguyễn Văn Mẹo, ở thôn Na, xã Phong Nha, có gần 20 năm gắn bó với nghề nuôi cá lồng trên sông Son. Ông cho biết, trước khi nghề nuôi cá phát triển, nhiều người đàn ông trong làng từng vào rừng tìm trầm hoặc khai thác tài nguyên để kiếm sống. Khi du lịch Phong Nha phát triển, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng lên, cá nuôi trên sông Son trở thành một hướng mưu sinh mới.
Mỗi ngày, từ sáng sớm, người dân đã chèo thuyền trên sông để vớt rong, rêu, tìm nguồn thức ăn tự nhiên cho cá. Công việc lặp lại qua năm tháng, nhưng giúp nhiều gia đình có thêm nguồn thu ổn định và giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng.
Điểm làm nên giá trị của cá nuôi trên sông Son còn nằm ở điều kiện tự nhiên đặc biệt. Nguồn nước bắt nguồn từ hệ thống sông ngầm trong vùng núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, quanh năm trong và mát. Cá được nuôi chủ yếu bằng rong, rêu, lá chuối, sắn thái nhỏ và cỏ non.
“Nhờ nguồn thức ăn tự nhiên, cá trắm sông Son có thịt chắc, ngọt và ít mùi tanh. Cá thường được nuôi từ 3-4 năm mới đạt trọng lượng khoảng 3-5 kg; những con được nuôi lâu năm có thể đạt hơn 10 kg và có giá trị cao hơn. Mỗi lồng cá một năm cho thu nhập từ 40-50 triệu đồng” - ông Nguyễn Văn Mẹo cho biết.
Nuôi cá đặc sản gắn với du lịch vùng di sản
Ông Phan Hải Hà, Chủ tịch UBND xã Phong Nha cho biết, nghề nuôi cá lồng trên sông Son là một trong những sinh kế đặc trưng của địa phương, đồng thời góp phần tạo ra sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng. Địa phương định hướng phát triển nghề nuôi cá theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn chất lượng nguồn nước và từng bước kết hợp với du lịch cộng đồng.
Từ sản phẩm nuôi trên dòng sông di sản, cá trắm được chế biến thành nhiều món ăn phục vụ du khách như chả cá, cá kho riềng, cá om măng chua, cá nướng riềng mẻ. Một số sản phẩm chế biến, trong đó có chả cá trắm đạt chuẩn OCOP, góp phần nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Theo UBND xã Phong Nha, 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng cá lồng trên sông Son đạt khoảng 220 tấn. Với giá bán phổ biến 100.000-120.000 đồng/kg, doanh thu ước hơn 24 tỉ đồng. Nếu duy trì sản lượng hiện nay, doanh thu cả năm có thể đạt hơn 48 tỉ đồng.
