Giữa lòng TPHCM chật chội tồn tại mô hình nuôi thủy sản độc đáo-nuôi artemia, trong giới nuôi trồng thủy sản và dân chơi cá cảnh, artemia thường được gọi là “tôm nước mặn” hay con “khỉ biển” - loài giáp xác nhỏ bé nhưng mang lại giá trị kinh tế không hề nhỏ.
Hơn 20 năm gắn bó với nghề, ông Lê Như Phú (TPHCM) đã biến những thau nước mặn giản đơn thành nơi "đào vàng", cung cấp thức ăn cho thị trường cá kiểng sôi động.
"Khỉ biển" artemia là con gì mà “đắt giá” đến vậy?
Artemia là một loài động vật giáp xác thủy sinh. Chúng sinh sống chủ yếu ở các vùng nước mặn hoặc siêu mặn như ruộng muối, đầm phá ven biển.
Với kích thước rất nhỏ, chỉ vài milimet, artemia thoạt nhìn không có gì nổi bật, nhưng lại là nguồn thức ăn cực kỳ quý giá trong ngành nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là cá kiểng.
Điểm đặc biệt của artemia nằm ở giá trị dinh dưỡng cao. Chúng giàu đạm, lipid và chứa nhiều axit béo thiết yếu giúp cá con phát triển nhanh, lên màu đẹp và tăng sức đề kháng.
Chính vì vậy, artemia được xem là “thức ăn vàng” cho các loại cá cảnh, tôm giống và nhiều loài thủy sinh khác.
Không chỉ vậy, artemia còn có khả năng thích nghi rất tốt với môi trường khắc nghiệt. Trứng artemia có thể “ngủ đông” trong điều kiện khô hạn và nở lại khi gặp nước – một cơ chế sinh tồn đặc biệt hiếm thấy ở nhiều loài sinh vật khác.
Điều này giúp việc vận chuyển, bảo quản và nhân giống artemia trở nên thuận tiện hơn rất nhiều.
Hành trình nhọc nhằn đưa artemia về phố
Ông Lê Như Phú cho biết mình đã gắn bó với nghề nuôi artemia hơn 20 năm, chủ yếu để phục vụ nhu cầu của giới chơi cá cảnh tại TPHCM. Nhận thấy thị trường rộng lớn nhưng nguồn cung hạn chế, ông bắt đầu thử nghiệm nuôi artemia ngay giữa thành phố – nơi trước sáp nhập hoàn toàn không có nước biển tự nhiên.
“Ban đầu, mọi thứ không hề dễ dàng. Artemia vốn sống trong môi trường nước mặn với độ mặn từ 30‰ trở lên, độ pH khoảng 8 và nhiệt độ lý tưởng từ 27–28°C. Để tái tạo điều kiện môi trường sống này này, tôi phải pha nước ngọt với muối, đồng thời xử lý môi trường rất công phu”, ông Phú chia sẻ.
Theo ông, trong quá trình nuôi, nước phải được cung cấp oxy liên tục để tăng cường trao đổi chất. Để giữ độ pH ổn định, ông sử dụng vỏ hàu và san hô – những vật liệu tự nhiên có khả năng tạo ra canxi carbonat giúp cân bằng môi trường nước.
Nguồn trứng artemia được ông nhập từ Sóc Trăng – nơi có điều kiện tự nhiên phù hợp để khai thác trứng. Sau khi ấp nở, ông đưa con giống vào hơn 200 thau nuôi, mỗi thau chứa hàng trăm ngàn cá thể.
“Những ngày đầu mới nuôi, thất bại liên tiếp xảy ra. Artemia chết hàng loạt do môi trường không ổn định và thức ăn không phù hợp. Tôi từng thử cho ăn bột đậu nành, men bánh mì nhưng không hiệu quả, thậm chí còn khiến nước bị ô nhiễm”, ông Phú thổ lộ.
Sau nhiều lần thử nghiệm, ông tìm ra giải pháp sử dụng phân gà pha nước để gây nuôi tảo tươi – nguồn thức ăn tự nhiên mà artemia ưa thích. Khi hệ sinh thái vi sinh trong nước được thiết lập ổn định, artemia phát triển mạnh mẽ và tỷ lệ sống tăng lên rõ rệt.
Bí quyết nuôi "khỉ biển" artemia hiệu quả trong điều kiện nhân tạo
“Cuối cùng, tôi nhận thấy nuôi artemia không khó, nhưng để thành công lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết sâu về môi trường sống của chúng. Từ kinh nghiệm thực tế, có thể rút ra một số yếu tố then chốt”, ông Phú chia sẻ.
Thứ nhất, môi trường nước. Đây là yếu tố quyết định. Độ mặn phải đủ cao, pH ổn định và nhiệt độ phù hợp. Việc sử dụng các vật liệu tự nhiên như vỏ hàu, san hô để điều chỉnh pH là một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả.
Thứ hai, oxy và tuần hoàn nước. Artemia cần lượng oxy lớn để phát triển. Do đó, hệ thống sục khí phải hoạt động liên tục.
Thứ ba, thức ăn. Artemia ăn các hạt nhỏ lơ lửng như tảo và vi khuẩn. Việc tạo nguồn tảo tự nhiên là chìa khóa giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả nuôi.
Thứ tư, quản lý chất lượng nước. Thức ăn dư thừa hoặc môi trường không ổn định sẽ nhanh chóng gây ô nhiễm và làm chết artemia. Đây là bài học mà ông Phú đã phải trả giá bằng nhiều lần thất bại.
Nuôi "khỉ biển" đầu ra rộng mở, lợi nhuận hấp dẫn
Sau khi vượt qua giai đoạn thử nghiệm, mô hình nuôi artemia của ông Phú bắt đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Chỉ sau khoảng một tháng nuôi, artemia có thể thu hoạch và bán ra thị trường.
Mỗi ngày, ông cung cấp 150–200 bao artemia tươi, với giá khoảng 15.000 đồng/bao. Artemia được đóng trong túi có oxy và có thể sống đến 48 giờ, đủ thời gian để vận chuyển đến các cửa hàng cá kiểng trong thành phố.
Không chỉ artemia tươi, artemia khô trên thị trường cũng có giá rất cao, lên đến khoảng 2 triệu đồng/kg. Điều này cho thấy giá trị kinh tế đáng kể của loài giáp xác nhỏ bé này.
Thu nhập từ mô hình nuôi artemia của ông Phú có thể đạt khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm – một con số ấn tượng đối với một mô hình nuôi thủy sản quy mô nhỏ giữa đô thị.
Thực tế cho thấy, nhu cầu artemia tại TP.HCM và các đô thị lớn là rất cao, đặc biệt khi phong trào nuôi cá kiểng ngày càng phát triển. Tuy nhiên, nguồn cung vẫn còn hạn chế, mở ra cơ hội lớn cho những ai muốn đầu tư vào lĩnh vực này.
Một số địa phương như Bạc Liêu, Sóc Trăng, Ninh Thuận đã phát triển mô hình nuôi artemia trên ruộng muối. Tuy nhiên, việc đưa mô hình này vào đô thị như cách ông Phú làm vẫn còn khá hiếm.
Dù vậy, nghề nuôi artemia cũng không tránh khỏi những thách thức. Việc kiểm soát môi trường nước trong điều kiện nhân tạo đòi hỏi kỹ thuật cao. Ngoài ra, nguồn trứng giống, chi phí muối, hệ thống sục khí và công chăm sóc cũng là những yếu tố cần tính toán kỹ.
“Một điểm đáng lưu ý là thị trường tuy lớn nhưng phụ thuộc nhiều vào nhu cầu cá kiểng. Do đó, người nuôi cần có chiến lược tiêu thụ ổn định, tránh tình trạng “được mùa mất giá”, ông Phú khuyến cáo.
Câu chuyện từ thực tế: Kiên trì mới hái quả ngọt
Câu chuyện của ông Lê Như Phú là minh chứng rõ ràng cho việc nông nghiệp đô thị hoàn toàn có thể mang lại giá trị cao nếu biết tận dụng cơ hội và kiên trì theo đuổi.
Từ những ngày đầu thất bại liên tiếp, đến khi tìm ra công thức nuôi phù hợp, ông đã biến artemia thành nguồn thu nhập ổn định. Không chỉ vậy, mô hình của ông còn góp phần cung cấp nguồn thức ăn chất lượng cho thị trường cá kiểng, vốn luôn “khát” artemia.
Điều đáng nói là mô hình này không cần diện tích lớn, có thể triển khai ngay tại nhà với hệ thống thau nuôi đơn giản. Đây là hướng đi tiềm năng cho nhiều hộ gia đình ở đô thị muốn tận dụng không gian nhỏ để phát triển kinh tế.
Thực tế, artemia không chỉ là một loài giáp xác nhỏ bé mà còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành thủy sản và cá cảnh. Với đặc tính dễ nuôi, giá trị dinh dưỡng cao và thị trường ổn định, artemia đang dần trở thành một hướng đi mới cho nông nghiệp đô thị.
Tuy nhiên, để thành công, người nuôi cần nắm vững kỹ thuật, kiên trì thử nghiệm và đặc biệt là hiểu rõ đặc tính sinh học của loài này. Như câu chuyện của ông Phú, chỉ khi tạo được môi trường sống lý tưởng và nguồn thức ăn phù hợp, artemia mới thực sự “sinh lời”.
Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh, những mô hình nông nghiệp sáng tạo như nuôi artemia không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn mở ra hướng đi bền vững cho ngành nông nghiệp trong tương lai.
