Việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 chính là bước thể chế hóa quan điểm chỉ đạo, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 20 về xây dựng quốc gia biển mạnh, từ đó khơi thông nguồn lực kinh tế từ biển.
Sửa Luật nhằmtháo gỡ điểm nghẽn về thể chế
Việt Nam là quốc gia có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển, sự ra đời của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng,đồng bộ, thống nhất trong việc quản lý tổng hợp cũng như xây dựng chiến lược khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, thực tiễn thời gian qua cho thấy, đóng góp của kinh tế biển cho nền kinh tế còn hạn chế, nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là sự chồng chéo trong công tác quản lý Nhà nước, sự giao thoa giữa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo với Luật Điện lực, Luật Hàng hải... cùng các quy định liên quan giữa nhiều bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương... Đồng thời chính bản thân Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cũng đang tồn tại một số “nút thắt” lớn như khuôn khổ pháp lý về quản lý, sử dụng không gian biển chưa hoàn thiện; quyền sử dụng khu vực biển chưa được xác lập đầy đủ; cơ chế khuyến khích các ngành kinh tế biển mới còn thiếu; quản trị biển liên ngành và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu phát triển....
Ông Đặng Ngọc Điệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, những bất cập chồng chéo trong công tác quản lý Nhà nước giữa các Bộ, ngành trong việc quản lý tài nguyên, môi trường biển, hải đảo khiến quá trình triển khai các dự án kinh tế biển gặp khó khăn, phát sinh thủ tục và tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo là yêu cầu cấp thiết và là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản, khai thác tài nguyên biển sâu và du lịch biển.... phát triển.
Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đang được xây dựng theo hướng vừa siết chặt bảo tồn, bảo vệ môi trường biển, vừa mở rộng dư địa cho doanh nghiệp đầu tư vào kinh tế biển bằng các cơ chế linh hoạt về thủ tục và cơ chế cho thuê biển với chi phí hợp lý nhằm thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào ngành nuôi biển công nghệ cao, năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển mới.
Theo ông Nguyễn Xuân Lam, Tổng Thư ký Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam, bên cạnh các cơ chế chính sách nhằm khơi thông nguồn lực từ kinh tế biển thì cần tháo gỡ các điểm nghẽn tạo sinh kế để người dân an tâm sản xuất trên biển.
“Nhiều hộ gia đình nuôi biển ven bờ đã được địa phương giao mặt nước, nhưng vẫn chưa có cơ chế xác lập quyền sử dụng rõ ràng. Tuy nhiên, dự thảo Luật đã nghiên cứu bổ sung cơ chế cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và hồ sơ hải chính, khi việc này được xác lập quyền sử dụng rõ ràng, đồng thời có cơ chế bảo hiểm phù hợp thì bà con ngư dân sẽ yên tâm đầu tư dài hạn. Hiện chi phí thuê mặt biển tại một số địa phương dao động từ 4-7,5 triệu đồng/ha/năm, trong khi đó nuôi biển là lĩnh vực đối mặt với nhiều rủi ro và cần vốn đầu tư lớn, điều này vượt xa khả năng tài chính của đa số hộ nuôi biển. Vì vậy cần có chính sách miễn, giảm tiền thuê mặt biển, cũng như cơ chế tín dụng và hỗ trợ đầu tư phù hợp để huy động nguồn lực xã hội cho kinh tế biển”, ông Lam nói.
Khơi thông nguồn lực từ biển
Nghị quyết 20 về xây dựng quốc gia biển mạnh đã đặt ra yêu cầu về hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế biển để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh trong những năm sắp tới, ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho rằng, Nghị quyết chính là “kim chỉ nam” để hoàn thiện thể chế và huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế biển khi xác định rõ biển là không gian sinh tồn, không gian phát triển, không gian tăng trưởng mới và là nguồn lực chiến lược của quốc gia thay vì trước đây biển chủ yếu chỉ được nhìn nhận là không gian khai thác tài nguyên và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đây là bước chuyển đổi rất quan trọng về tư duy, nhận thức để từ đó hình thành các ngànhkinh tế biểnhiện đại, tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.
“Để thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Nghị quyết 20, Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đang được hoàn thiện lấy ý kiến các Bộ ngành, địa phương với kỳ vọng sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý mới cho việc quản trị biển hiện đại, khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững. Một trong những điểm mấu chốt của dự thảo luật là mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quản lý tài nguyên, môi trường biển sang quản trị tổng hợp tài nguyên, không gian biển và môi trường biển. Hoàn thiện chế định giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển nhằm gỡ điểm nghẽn thể chế và khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển; bổ sung các cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và hồ sơ hải chính...”, ông Toản nói.
Ông Toản cũng cho biết thêm, Dự thảo Luật cũng bổ sung các công cụ quản trị hiện đại như quy hoạch không gian biển quốc gia, cơ chế giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển, sử dụng đa mục đích và xử lý chồng lấn trong khai thác không gian biển. Khi quyền sử dụng khu vực biển được xác lập rõ ràng, việc phân bổ không gian biển minh bạch hơn, cơ chế ưu đãi được hoàn thiện thì doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn và sẽ huy động được nguồn lực xã hội, đặc biệt là những lĩnh vực cần sử dụng không gian biển ổn định, lâu dài và có quy mô đầu tư lớn như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghiệp, cảng biển, logistics, du lịch biển, khai thác tài nguyên biển, kinh tế tuần hoàn.... có cơ hội phát triển rất lớn.
Dự kiến Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp vào tháng 10/2026. Mục tiêu cao cả của Luật là khơi thông các nguồn lực từ biển nhưng không đánh đổi môi trường, hệ sinh thái, sinh kế người dân và các yêu cầu về quốc phòng, an ninh lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn. Vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ dừng ở việc hoàn thiện văn bản pháp lý mà hướng tới mục tiêu giải quyết được các vướng mắc thực tiễn, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển bền vững trong thời gian tới.
Nguồn: https://vov.gov.vn/sua-doi-luat-tai-nguyen-moi-truong-bien-va-hai-dao-the-che-hoa-nghi-quyet-20-dtnew-1165665
